Cofio cyswllt carcharor rhyfel o Gymru â Japan

Frank Evans
Image caption Fe ysgrifennodd Frank Evans am ei brofiadau fel carcharor rhyfel yn Japan

Mae disgyblion o Japan wedi bod yn ymweld â Chymru fel rhan o gysylltiad gafodd ei sefydlu gan garcharor rhyfel o'r Ail Ryfel Byd.

Cafodd Frank Evans o Dalybont, Ceredigion ei ddal gan y Japaneaid yn dilyn Brwydr Hong Kong ar ddydd Nadolig 1941, ac fe dreuliodd bedair blynedd mewn gwersylloedd rhyfel yn Japan.

Fe ddychwelodd i Gymru ar ôl y rhyfel, ond ar ôl ailymweld â'r wlad yn yr 1980au fe gafodd rodd o £1,000 gan ddyn busnes o Japan er mwyn sefydlu cynllun cyfnewid rhwng disgyblion o'r ddwy wlad.

Bu farw Mr Evans yn 1996, bedair blynedd wedi i'r disgyblion cyntaf o Japan ddod ar daith gyfnewid i Aberystwyth.

Image caption Bydd chwech o ddisgyblion o Yosano yn treulio'r wythnos yn Aberystwyth

Yr wythnos hon mae'r criw diweddaraf wedi teithio draw o'r Dwyrain Pell, gan barhau â thraddodiad sydd wedi gweld disgyblion o'r naill wlad yn ymweld â'i gilydd bob yn ail flwyddyn.

"Mae Frank Evans yn enwog iawn yn ein tref ni," esboniodd Haruka Tanihara, sy'n gweithio yn neuadd y dref Yosano ble bu Mr Evans yn garcharor rhyfel am gyfnod.

"Fe oedd yr un adeiladodd y cysylltiad rhwng ein tref ni ac Aberystwyth.

"Rydyn ni'n teimlo'n wael drosto fe, achos yn ystod yr Ail Ryfel Byd wnaethon ni ddim trin y carcharorion rhyfel yn dda, ond diolch iddo fe mae gyda ni'r cysylltiad nawr ac mae modd i'r disgyblion ddod yma.

"Roedd e eisiau adeiladu pont o heddwch rhwng Yosano ac Aberystwyth."

Image caption Roedd Arwel George yn ffrind agos i'r diweddar Frank Evans

Dywedodd ffrind i Mr Evans, Arwel George, bod ei fod wedi bod "wrth ei fodd" pan wireddwyd ei freuddwyd o'r diwedd i sefydlu'r cysylltiad rhwng y ddwy dref.

"[Roedd yn] anhygoel," meddai.

"Am ddyn ddioddefodd cymaint, gweld carcharorion eraill yr un peth a sawl un yn marw, dod nôl a dweud pethau fel 'allai fyth anghofio, ond gallai drio maddau' - a maddeuant oedd y peth, a chymodi oedd y peth.

"Ac i fod yn deg i bobl Yosano, roedden nhw hefyd wedi cymryd camau mawr i'w groesawu fe nôl gan ofyn am faddeuant iddo fe hefyd, roedden nhw eisiau cymodi, a thrwy bersonoliaeth Frank roedden nhw'n gweld y ffordd o wneud hynny."