'Angen cymorth gwell i rhieni ifanc oedd mewn gofal'

Person efo plant Image copyright AFP

Fe ddylai rhieni ifanc sydd wedi gadael y system ofal gael mwy o help er mwyn atal eu plant rhag cael eu cymryd oddi wrthyn nhw, medd Comisiynydd Plant Cymru.

Yn ôl Dr Sally Holland mae angen i Lywodraeth Cymru fuddsoddi mewn gwasanaethau er mwyn cynnig cymorth gwell.

Mae'r llywodraeth yn dweud ei bod yn datblygu rhaglen genedlaethol ar gyfer plant mewn gofal a'r rhai sy'n gadael y system.

Mae rhieni sydd wedi gadael y system ofal yn cael eu gorgynrychioli yn y ffigyrau sy'n dangos nifer y teuluoedd sy'n colli eu plant i'r awdurdodau, meddai Dr Holland.

Dywedodd hefyd bod y rhieni hynny'n fwy amlwg mewn ffigyrau Amddiffyn Plant.

Image caption Mae'r Comisiynydd Plant yn dweud bod angen cefnogi rhieni a theuluoedd yn gynnar

"Mae... rhai ohonyn nhw yn teimlo bod nhw'n cael eu trin ychydig yn wahanol," meddai'r Comisiynydd.

"Am eu bod nhw wedi bod yn y system ofal maen nhw'n cael eu barnu ar lefel wahanol oherwydd bod gan bobl y disgwyliad yma y byddan nhw'n methu."

Dywedodd bod ymchwil gan Brifysgol Caerdydd yn dangos bod plant sydd yn cael eu rhoi ar gofrestr mabwysiadu ar ôl blwyddyn yn aml gydag un rhiant sydd wedi bod trwy'r system ofal.

"Mae'n drist iawn bod y plant rydyn ni wedi cymryd i mewn i'r system ofal i geisio rhoi bywyd gwell iddyn nhw, dydyn ni ddim wedi gallu eu helpu nhw i fod yn rhieni llwyddiannus."

Dylai cymorth fod ar gael yn gynnar, meddai Dr Holland.

Image caption Mae rhieni'n ofn gofyn am help, yn ôl Dr Louise Roberts o Brifysgol Caerdydd

Mae Dr Louise Roberts, academydd ym Mhrifysgol Caerdydd, yn cynnal ymchwil er mwyn dod i wybod mwy am brofiad rhieni ifanc sydd wedi bod mewn gofal eu hunain.

Mae rhai rhieni yn wynebu dilema pan maen nhw'n gofyn am help, meddai.

"Os ydyn nhw yn mynd at eu rhieni - y wladwriaeth a'r gwasanaethau cymdeithasol - ac yn gofyn am gymorth, maen nhw mewn peryg o godi pryderon am eu gallu i fod yn rhieni digon da.

"Mae rhai rheini yn ofnus iawn am fynd at y bobl sydd yna i'w cefnogi a bod yn onest ynglŷn â'u hanghenion."

Mewn datganiad, mae Llywodraeth Cymru yn dweud bod Grŵp Gwella Canlyniadau ar gyfer Plant sy'n Derbyn Gofal - sydd wedi ei gadeirio gan David Melding - yn "datblygu rhaglen waith ar gyfer plant mewn gofal a'r rhai sydd wedi gadael y system yng Nghymru."

Atal ac ymyrraeth gynnar yw prif themâu'r rhaglen, meddai'r llywodraeth, yn ogystal â rhoi cymorth cynnar i deuluoedd er mwyn atal patrwm cyson o ymddygiad rhag datblygu.

Colli pump o blant

Cafodd Lisa (nid ei henw iawn) ei chymryd oddi wrth ei theulu pan oedd hi'n saith oed. Roedd hi wedi bod mewn 30 o lefydd gofal gwahanol cyn iddi adael.

Doedd hi ddim yn mynd i'r ysgol ac fe ddechreuodd yfed a chymryd cyffuriau. Mae'n dweud iddi gael ei cham-drin yn rhywiol gan ddau aelod o staff mewn cartref gofal ond doedd neb yn credu ei stori.

Mae ei phrofiad wedi gadael ei ôl arni.

"Dwi wedi colli pump o fy mhlant oherwydd hyn ac achos y ffordd wnes i barhau i fyw fy mywyd wedyn," meddai.

Mae'n cyfaddef ei bod hi wedi ymddwyn mewn ffordd ddinistriol ar ôl colli bob plentyn.

"Ro'n i'n yfed, cymryd cyffuriau, ymddwyn yn ddiwahân, ymddwyn yn dreisgar," meddai.

Image copyright Thinkstock

Mae hi'n feirniadol o'r gwasanaethau cymdeithasol ond mewn ardal arall mae wedi cael y cyfle i fod yn rhiant da. Bellach, mae ganddi ferch fach sy'n flwydd oed.

Dyw hi ddim yn siŵr pam wnaeth hi newid y tro yma.

"Nes i jest meddwl, alla' i ddim colli un arall, alla' i ddim delio yn emosiynol gyda cholli un arall. Felly nes i stopio yfed, nes i bopeth oedden nhw yn gofyn i fi wneud a mwy."

Mae'n teimlo na ddylai plant yn y system ofal gael eu symud o un lle i'r llall o hyd a bod angen rhoi mwy o gefnogaeth i bobl ifanc sydd yn gadael y system ofal.

"Y tro nesaf chi'n cael eich symud chi'n teimlo fel eich bod chi wedi cael eich gwrthod hyd yn oed yn fwy a chi'n gwneud pethau gwirion ac yn meddwl beth yw'r pwynt?"