Y freuddwyd Americanaidd dan fygythiad

Hilton a Trump

"Mae'r etholiad yma'n wahanol"- wrth i ras hirfaith 2016 dynnu tua'i therfyn dyna i chi gri gyson glywch chi eleni gan Americanwyr, newyddiadurwyr a sylwebwyr.

Mae hi'n wahanol am un rheswm sylfaenol i fi, am fod y freuddwyd Americanaidd dan fygythiad y tro hwn, a hynny, pwy bynnag fydd yn hawlio tenantiaeth y Tŷ Gwyn fis Ionawr nesa'.

Mae'r cliw i'm safbwynt yn y ddelwedd yma o 'ddarn i gamera' 'nes i, nôl yn 1996!

Yr etholiad Arlywyddol cynta' i fi fod yn llygad dyst iddo.

I ble'r aeth chwarter canrif?! O leia' mae'r gwallt yn dal yn ei le!

Roedd y ras honno'n ddigon hawdd i broffwydo'i chanlyniad, pan gafodd Bob Dole gyfle ar ran y Gweriniaethwyr - yn Hydre' ei yrfa wleidyddol - i herio'r deiliad, Bill Clinton.

Pe bai gan y Seneddwr Dole belen grisial bryd hynny ynglŷn ag ail-dymor cythryblus Arlywydd Rhif 42, mae'n bosib y byddai pethe wedi bod yn wahanol iddo. Ond Monica Lewinsky gynhyrfodd y dyfroedd maes o law...

'Geiriau croeso' America

Ond nôl at y pwynt dan sylw. Tu cefn i mi yn y llun mae'r ddelwedd eiconig o America - a'r 'Statue of Liberty'.

Wrth droed cerflun adnabyddus Eiffel, mae geiriau syml:

'Give me your tired, your poor,

Your huddled masses

yearning to breathe free,

The wretched refuse on your teeming shore....'

Dyma 'eiriau croeso' America i'r bobl ddaeth o bob cwr o'r byd, i chwilio am ddechrau newydd. Ffoaduriaid, mudwyr, mudwyr economaidd, yr union fath o bobl y mae Donald Trump a'i gefnogwyr am godi wal i'w cadw draw.

Ac mae 'na adlais o'r safbwynt yna'r ochr draw i'r Iwerydd ar ein cyfandir ni.

Hon yw'r chweched ras Arlywyddol i fi fod yn dyst iddi, ac er i bob un fod yn wahanol, mae 'na batrwm sy'n plethu'r cyfan at ei gilydd.

Dros chwarter canrif mae'r 'taleithiau unedig' wedi ymbellhau rywsut, a 'dau safbwynt', os nad dwy wlad yn datblygu o fewn iddi.

Fentra i un peth i chi. Fore Mercher nesa', fe fydd map gwleidyddol America'n rhannu'n gymharol syml. Glas y Democratiaid ar y ddau arfordir a'r canol ynysig yn fôr o goch Gweriniaethol.

Falle fydd 'na ddyrnaid o daleithiau yn britho'r patrwm - ac yn y rheini mae'n debyg y bydd yr 'ennill a'r colli'.

America yn rhannu'n ddwy

Un 'rhan' o America sy'n rhyngwladol, agored, y llall yn fewnblyg, ynysig lle mae hiliaeth yn magu.

Mae'r polareiddio yma rywsut wedi dod yn fwy amlwg fesul etholiad, a'r ddau ymgeisydd y tro hwn wedi rhannu'r wlad ymhellach.

Dau ymgeisydd sy'n cael eu casáu gan hyd yn oed rhai o aelodau mwya' triw eu pleidiau.

Ond mae'r etholiad hwn yn wahanol am reswm arall.

Nid dim ond y freuddwyd Americanaidd sy' dan fygythiad, mae democratiaeth y wlad hefyd. Pwy all anghofio canlyniad etholiad 2000?

Y chwerwder rhwng George Bush ac Al Gore a'r cyfri rhyfeddol yn Nhalaith Florida? Yr 'hanging chads, stable door chads a'r pregnant chads' y termau a fathwyd i ddisgrifio'r 'tyllau' yn y papurau pleidleisio.

Dim ond wythnosau wedyn yr ildiodd y Democrat.

Yna'n 2004 fe gymrodd hi bedair awr ar hugain i John Kerry dderbyn canlyniad yr etholiad ar ôl esboniad o'r cyfri yn Ohio.

Ond roedd bod yn Washington ar 4 Tachwedd 2008 yn foment fythgofiadwy.

Gweld pobl o bob lliw a llun - oedran a chefndir yn ymfalchïo yn y broses ddemocrataidd.

Gwireddu breuddwyd

Roedd miloedd yn datgan yn gyhoeddus eu bod nhw wedi pleidleisio drwy wisgo bathodynnau, a phobl yn mynd ati i brynu - neu ddwyn - posteri Obama er mwyn cael cofnod o hanes.

Ac fe gofia i fyth y llif o bobl ar strydoedd Washington, wrth i'r canlyniad terfynol ddod yn hysbys. Y dagrau o lawenydd - y synfyfyrio tawel - yr anghrediniaeth fod y fath beth wedi digwydd.

Mewn cenhedlaeth fe wireddwyd breuddwydion - er gwaetha'r holl gasineb a'r gwrthwynebiad.

Dyn du yn y Tŷ Gwyn.

Ond wela' i ddim mo'r un gobaith y tro hwn. Mae rhai o gefnogwyr Donald Trump yn mynnu na fyddan nhw'n derbyn y canlyniad, os bydd y biliwnydd yn colli.

Beth yn union fyddai hynny'n ei olygu i ddemocratiaeth?

Beth pe bai Hillary Clinton yn gwireddu breuddwyd oes? A all hi - neu Donald Trump, o ran hynny - uno'r 'Unol Daleithiau' wedi'r fath gasineb?

O'i sefydlu, gwlad lle mae'r Cenhedloedd yn plethu a dod ynghyd yw'r America fodern. Y wlad lle daeth y blinedig, y tlawd, a'r ffoaduriaid i 'anadlu'n rhydd'.

Sgwn i wedi Tachwedd eleni a fydd geiriau croeso'r wlad yr un mor agored, gynnes?

Canlyniad yr etholiad arlywyddol ar y Post Cynta BBC Radio Cymru ddydd Mercher 9 Tachwedd 07:00 - 08:30, a rhaglen arbennig Newyddion9: Etholiad America Nos Fercher 21:00 - 22:00.