Beirniadu methiannau ymddiriedolwyr elusen Awema

Awema was based in this building in Swansea until it was wound up in 2012
Image caption Cafodd elusen Awema, oedd a'u canolfan yn Abertawe, ei ddirwyn i ben yn 2012

Mae'r Comisiwn Elusennau wedi beirniadu ymddiriedolwyr Awema mewn adroddiad sy'n dweud fod cyn bennaeth yr elusen lleiafrifoedd ethnig wedi defnyddio taliadau treuliau i brynu tocynnau rygbi, aros mewn gwestai moethus a phrynu prydiau drud.

Fe wnaeth Awema dderbyn £7m dros gyfnod o ddegawd, llawer o'r arian yn dod o goffrau Llywodraeth Cymru.

Yn Ionawr 2012 fe gafod pryderon difrifol eu mynegi ynglŷn â dulliau rheoli pennaeth yr elusen Naz Malik.

Fe wnaeth BBC Cymru ddatgelu fod staff wedi gwneud honiadau ynglŷn ag ymddygiad rhywiol amhriodol a hefyd dweud fod yna "wrthdrawiad buddiannau" yn y ffaith fod merch Mr Malik yn cael ei chyflogi ac wedi sicrhau dyrchafiad o fewn yr elusen.

Yn 2012 fe wnaeth adroddiad gan Swyddfa Archwilio Cymru benderfynu y dylai Llywodraeth Cymru ailystyried eu dulliau o asesu perfformaid a sustemau rheoli elusennau wrth ddyfarnu grantiau.

Dywed yr adroddiad nad oedd digon o sylw wedi ei roi i rybuddion ynglŷn ag Awema, tra bod miliynau o bunnoedd yn cael eu rhoi i'r elusen.

'Methiannau ymddiriedolwyr'

Heddiw dywedodd y Comisiwn Elusennau fod yna fethiannau hefyd ar ran ymddiriedolwyr yr elusen.

"Roedd methiannau'r ymddiriedolwyr i sicrhau fod mesurau priodol yn bodoli yn golygu fod yr elusen mewn safle bregus o ran y gallu i rywun gamddefnyddio adnoddau, a dyma beth ddigwyddodd."

Yn 2012 fe wnaeth adroddiad y Swyddfa Archwilio ddweud fod cyllid Awema wedi ei ddefnyddio i dalu £2,120 am dâl aelodaeth campfa ar gyfer staff, gwerth £800 o docynnau rygbi a chriced, a dirwy parcio o£110 ar gyfer Mr Malik.

Fe wnaeth yr adroddiad hefyd ddatgelu:

  • fod Mr Malik "wedi cynyddu ei becyn cyflog, heb fod hyn yn broses agored na thryloyw." Roedd hyn yn cynnwys cynyddu cyflog Mr Malik i £65,719 heb ganiatâd y bwrdd;
  • fod merch Mr Malik, Tegwen Malik, "wedi ei phenodi, ac wedi cael dyrchafiad heb fod yn rhan o broses agored na thryloyw." Fe wnaeth ei chyflog hi gynyddu o £20,469 yn Ionawr 2008 i £50,052 yn Awst 2011;
  • fod Mr Malik wedi defnyddio cyllid Awema mewn modd amhriodol, gan gynnwys talu dyledion cardiau credyd o £9,340.
Image caption Fe wnaeth llys benderfynu fod Naz Malik yn ddieuog o ddau gyhuddiad o dwyll

Achos llys

Ddwy flynedd yn ddiweddarach fe wnaeth llys benderfynu fod Mr Malik yn ddieuog o ddau gyhuddiad o dwyll yn erbyn yr elusen.

Fe fethodd rheithgor yn Llys y Goron Abertawe ddod i benderfyniad ar drydydd cyhuddiad yn ymwneud â dyledion cardiau credyd.

Fe wnaeth Mr Malik fynnu bod y taliadau wedi eu gwneud fel rhan o'i gostau treuliau.

Heddiw fe wnaeth y Comisiwn Elusennau ddatgelu fod Mr Malik wedi defnyddio arian yr elusen i dalu am "westai moethus" ac y byddai'n gwario swm mawr o arian mewn bwytai.

Dywed y Comisiwn Elusennau nad oedd ymddiriedolwyr Awema wedi cael digon o hyfforddiant ynglŷn â'u cyfrifoldebau, a bod hyn wedi arwain at "ddiffyg eglurder ymhlith ymddiriedolwyr ynglŷn â phwy oedd â'r hawl i ganiatáu treuliau'r pennaeth".

"Fe wnaeth yr ansicrwydd yma arwain i reolaeth wan o dreuliau gan arwain at sefyllfa lle'r oedd posibilrwydd i'r pennaeth roi sieciau i'w hyn am symiau mawr o arian, a hyn heb fod yr ymddiriedolwyr yn ymwybodol."

Dywedodd Michelle Russell, cyfarwyddwr ymchwiliadau'r Comisiwn Elusennau:

"Mae gan ymddiriedolwyr ddyletswydd i warchod arian yr elusen ac i rwystro camddefnydd.

"Mae'n rhaid i ymddiriedolwyr sicrhau fod yna drefn o oruchwylio cyllid elusen a bod yna graffu ar wariant, gan gynnwys adroddiadau ar gyfer cyfarfodydd o'r ymddiriedolwyr, gan dderbyn y gall natur y wybodaeth ariannol amrywio yn ôl maint a chymhlethdod yr elusen dan sylw."

Mae'r adroddiad yn nodi fod Awema yn y pen draw wedi colli taliadau grant oddi wrth y llywodraeth oherwydd methiannau wrth reoli arian.

Heb gymhorthdal fe fu'n rhaid i'r elusen ddirwyn i ben.

"Mae'n bwysig fod ymddiriedolwyr sy'n arwain elusen yn gosod y 'nodyn cywir' - fod yna ddiwylliant o ddefnyddio arian yn bwyllog, a bod trefn rheoli addas mewn bodolaeth," medd adroddiad Comisiwn Elusennau.

"Mae diwylliant o'r fath yma yn cael ei greu gan ymddiriedolwyr a'r prif reolwyr, a ddylai arwain drwy esiampl."