Adolygiad o'r gyfraith ar dreisio wedi achos Ched Evans

Ched Evans Image copyright Wales News Service
Image caption Fe gafwyd Ched Evans yn ddieuog o dreisio fis diwethaf

Bydd Llywodraeth Prydain yn cynnal adolygiad ar amddiffyn pobl sy'n honni iddyn nhw gael eu treisio, yn sgil achos Ched Evans.

Daw'r cam yn dilyn pryderon fod ail achos llys y pêl-droediwr wedi "gwanhau" amddiffyniad achwynwyr, ac y gallai atal menwyod rhag rhoi gwybod i'r awdurdodau am droseddau rhyw.

Fe gafodd rheithgor yn Llys y Goron Caerdydd y gŵr 27 oed yn ddieuog fis diwethaf o dreisio merch mewn gwesty yn Rhuddlan yn 2011, wedi iddyn nhw gael clywed manylion am ei hanes rhywiol.

Yn yr achos gwreiddiol yn 2012, fe gafwyd Mr Evans yn euog o drais, ond cafodd y dyfarniad ei ddiddymu ym mis Ebrill, a galwyd achos newydd.

'Achos prin'

Ers 1999, mae cyfreithwyr yr amddiffyniad wedi eu gwahardd rhag croesholi dioddefwyr honedig am eu hymddygiad neu hanes rhywiol, ond dywedodd y Llys Apêl fod achos y pêl-droediwr yn un eithriadol.

Dyfarnodd y Fonesig Ustus Hallett ei fod yn "achos prin" lle y byddai'n briodol caniatáu "archwiliad fforensig" o ymddygiad rhywiol y ferch.

Arweiniodd y cam anarferol at gynnwys tystiolaeth gan ddau ddyn arall oedd yn honni iddyn nhw gael rhyw gyda'r wraig tua'r un adeg a'r drosedd honedig, ac a ddisgrifiodd eu cyfarfyddiad mewn modd oedd yn cefnogi disgrifiad Mr Evans o'r hyn ddigwyddodd.

Ar y pryd, fe ymatebodd ymgyrchwyr yn chwyrn i'r cam, gan rybuddio ei fod yn gosod cynsail cyfreithiol peryglus.

Yn unol ag Adran 41 o Ddeddf Cyfiawnder Ieuenctid a Thystiolaeth Droseddol 1999, mae yna gyfyngiadau llym ar gyflwyno manylion cefndir rhywiol dioddefwyr honedig mewn llys, oni bai fod yna amgylchiadau eithriadol.

Fe wnaed y galwadau am adroddiad ar weithredu'r ddeddfwriaeth yn ystod gwrandawiad pwyllgor o'r Mesur Plismona a Throsedd yn Nhŷ'r Arglwyddi.

Dywedodd yr Arglwydd Marks o Henley-on-Thames, QC, un o arglwyddi'r Democratiaid Rhyddfrydol: "Y pwynt fan hyn, a'r pwynt rydyn ni eisiau iddo gael ei adolygu, yw, a yw hi'n bosib, yn dilyn achos Ched Evans, y gallai fod yna achosion lle y gallai natur gaeth Adran 41 gael ei lastwreiddio, ac mae angen i ni edrych ar sut y mae'n cael ei weithredu.

"Mae'n bwysig iawn fod achosion o dreisio yn cael eu hadrodd ac mae'n bwysig iawn fod y ddeddfwriaeth sydd yna yr un mor gaeth ag yr oedden ni'n meddwl fod Adran 41, ac fel y mae'r gwerslyfrau yn eu nodi.

"Y pryder cyhoeddus yw fod yr achos hwn i weld i fod wedi gwanhau'r amddiffyniad."

Ymwybodol o'r pryder

Dywedodd y gweinidog yn y Swyddfa Gartref, y Farwnes Williams o Trafford wrth Arglwyddi fod cwestiynau am hanes rhywiol achwyniwr ond yn cael eu caniatáu pan fydd yn cwrdd â "chyfres o griteria llym".

Ond ychwanegodd: "Rydym yn ymwybodol o'r pryder diweddar am dderbynioldeb hanes rhywiol achwyniwr a chanfyddiad ehangach y gyfraith.

"Rydym yn derbyn y dylid edrych ymhellach ar y pryderon hynny, a'n bwriad yw mynd i'r afael â hynny.

"Rydym wedi'n hymrwymo i edrych ar sut y mae'r gyfraith yn cael ei gweithredu a byddwn yn gwneud hynnu mor fuan â phosib er mwyn gweld a oes angen cymryd camau pellach."