Tirlenwi 'un o bob saith tunnell' o wastraff ailgylchu

gwastraff

Mae un o bob saith tunnell o ddeunydd i'w ailgylchu yn cyrraedd ardaloedd tirlenwi neu yn cael ei losgi oherwydd eu bod yn cael eu gwrthod, yn ôl ymchwiliad gan BBC Cymru.

Mae ffigyrau Cyfoeth Naturiol Cymru yn datgelu bod dros hanner awdurdodau lleol Cymru yn defnyddio dull o gasglu sydd yn golygu bod dros 14% o ddeunydd ailgylchu yn cael ei lygru, gan ei atal rhag cael ei werthu i felinau papur a chyfleusterau tebyg.

Mae'r ffigyrau'n awgrymu mai Rhondda Cynon Taf sydd yn gwrthod fwyaf o ddeunydd ailgylchu, 21%.

Bydd rhaglen Week in Week Out BBC Cymru yn edrych ar y pwysau sydd ar gynghorau i gyrraedd targedau ailgylchu, gyda rhai yn bygwth dirwyo pobl sydd ddim yn dilyn eu rheolau wrth ailgylchu, ac eraill yn newid y ffordd maen nhw'n casglu gwastraff y tŷ.

Codi ymwybyddiaeth

Mae Cymru yn arwain gweddill y DU gyda dros 60% o wastraff pobl yn cael ei ailgylchu, dwbl y ffigwr o 10 mlynedd yn ôl.

Ond mae'n bosib bod llawer o wastraff ailgylchu yn cael ei wrthod fod o ganlyniad i bobl yn rhoi gormod o'r pethau anghywir i'r bagiau ailgylchu.

Yn ôl Nigel Wheeler, Cyfarwyddwr Gwasanaethau Gofal Stryd a Phriffyrdd Cyngor Rhondda Cynon Taf mae'r ffigwr yn rhy uchel, ond dywedodd bod y cyngor yn ceisio codi ymwybyddiaeth am y broblem.

"I ni'n ceisio addysgu pobl hyd yn oed yn fwy er mwyn i ni leihau ymhellach, ond yn y pendraw i ni'n ceisio gwneud y system mor syml â phosib," meddai.

Cyngor Conwy yw'r cyntaf i gynnal cynllun peilot i gasglu gwastraff tŷ bob pedair wythnos mewn ymgais i ailgylchu mwy.

Mae Week In Week Out wedi bod yn dilyn teuluoedd i weld sut maen nhw wedi ymdopi, gyda rhai yn ailgylchu mwy ac eraill yn gweld y cynllun newydd yn heriol.

Yn ôl Junior Roberts o Fetws yn Rhos: "'Da ni wedi gorfod llosgi mwy... Mae'n edrych yn amhosib, gyda bod yn deulu o chwech."

Mae Rosie Macpherson o Fetws yn Rhos yn dweud ei bod wedi derbyn colli y gwasanaeth casglu sbwriel bob pythefnos.

"Byddai'n well ganddon ni wasanaeth casglu sbwriel bob pythefnos ond oherwydd ein bod hi wedi bod mor ofalus, dyna pam 'da ni wedi llwyddo cystal."

Bydd y cyngor yn penderfynu a fydd y cynllun peilot yn cael ei ehangu i weddill Conwy wedi 12 mis.

Didoli gwastraff cyn casglu

Mae Llywodraeth Cymru wedi gosod targed o ailgylchu 64% erbyn 2020, a 70% erbyn 2025.

Ond mae rhai cynghorau yn perfformio'n well nag eraill, gyda thri yn wynebu dirwyon gan Lywodraeth Cymru am beidio cyrraedd targed y llynedd o 58%.

Mae Casnewydd yn un o'r cynghorau hynny, ond mae'r cyngor yn mynnu bod y ffordd maen nhw'n taclo gwastraff yn fwy effeithiol gan eu bod yn medru gwerthu 99.97% o bob dim maen nhw'n ei gasglu.

Mae'r cyngor yn gofyn i bobl i ddidoli eu gwastraff cyn iddo gael ei gasglu.

Mae sawl cyngor sydd yn ailgylchu mwy ar gyfartaledd na Chasnewydd yn gofyn i bobl roi bob dim mewn un bag, i'w ddidoli ar ôl cael ei gasglu. Ond mae hyn yn arwain at fwy o ddeunyddiau yn cael eu gwrthod.

Mae Llywodraeth Cymru yn annog pob cyngor i fabwysiadu cynllun tebyg i un Casnewydd, sy'n cael ei ddisgrifio fel y gwasanaeth mwyaf cost effeithiol a chynaliadwy ar gyfer ailgylchu.

Ond yn ôl Rachel Jowitt, cadeirydd Grŵp Gwastraff sy'n cynrychioli'r 22 awdurdod lleol yng Nghymru, fe ddylai cynghorau gael yr hawl i fabwysiadu pa bynnag gynllun sy'n gweithio orau iddyn nhw.

"I ni am i'r cyhoedd ailgylchu cymaint ag sy'n bosib... felly mae'n rhaid i ni wneud hynny yn rhwydd iddyn nhw," meddai.

"Ar y llaw arall, mae'r diwydiant am gynnyrch glan o safon gyda'r gwaith lleiaf posib o ddidoli. Mae yna ragoriaethau a gwendidau i bob system."

Bydd Week In Week Out ar BBC1 am 22:40 ar 22 Tachwedd.

Straeon perthnasol