Trafod anffrwythlondeb

Yn ddiweddar, cafodd prosiect Thorns and Flowers ei gynnal yng Nghaerdydd - prosiect oedd yn delio ag anffrwythlondeb ymhlith merched du ac o leiafrifoedd ethnig. Roedd yn brosiect ar y cyd rhwng Prifysgolion Caerdydd ac Aberystwyth a Crwsibl Cymru, ac mewn partneriaeth ag elusen Women Connect First.

Mae Dr Sofia Gameiro yn ddarlithydd yn Ysgol Seicoleg Prifysgol Caerdydd ac yn gweithio ym maes seicoleg iechyd, gan arbenigo mewn anffrwythlondeb. Soniodd hi wrth Cymru Fyw am y prosiect:


Image copyright Thorns and Flowers

Roeddwn i eisiau cynnal ymchwil ym maes anffrwythlondeb, ond yn awyddus i edrych ar agwedd nad oedd wedi cael ei astudio rhyw lawer. Ar y cyfan, mae'r rhan fwyaf o ymchwil am anffrwythlondeb yn canolbwyntio ar gyplau gwyn, dosbarth canol, heterorywiol, sy'n cael triniaeth.

Felly roeddwn i eisiau canolbwyntio ar y lleiafrifoedd ethnig hynny sydd ddim yn cael eu cynrychioli gymaint. Ond roeddwn i eisiau dod at hyn o gyfeiriad gwahanol, a fyddai, efallai yn ei gwneud hi'n haws, gan nad yw hyn yn cael ei drafod yn agored, bob amser.

Mae fy nghydweithiwr i yma yn y brifysgol yn astudio comics fel dull o gyfathrebu, felly meddyliais i y byddai defnyddio comics yn ffordd ddiddorol o gynnal yr ymchwil, ac i geisio datblygu naratif graffig ar thema anffrwythlondeb.

Gweithdy gwneud lluniau

Cafodd gweithdy ei gynnal â naw dynes ddu neu o leiafrif ethnig, sy'n delio â phroblemau anffrwythlondeb. Yn lle gofyn iddyn nhw siarad am eu profiadau, fe lunion ni gyfres o weithgareddau o amgylch lluniau a gwneud lluniau, a bod hyn yn eu procio nhw i siarad am y themâu.

Gyntaf, dangoson ni gartwnau iddyn nhw gan Paula Knight - cartwnydd sydd wedi diodde' o broblemau anffrwythlondeb ei hun, ac yn cyfeirio at hyn yn ei gwaith. Gofynnon ni i'r merched ddewis y llun roedden nhw'n uniaethu ag ef fwyaf, a'i drafod â'r grŵp, er mwyn dechrau trafodaeth ehangach.

Image copyright Thorns and Flowers
Image caption I un ddynes, byddai anffrwythlondeb yn llew creulon, yn llarpio popeth o'i gwmpas. I un arall, byddai'n octopws, gan fod llawer o bethau cymhleth i ddelio â nhw

Wedyn, cafodd y merched y cyfle i wneud eu lluniau eu hunain. Roedd dechrau'r gweithdy ynglŷn â gwneud lluniau o bobl a phethau - yna symudon ni 'mlaen i deimladau a meddyliau ac i geisio gwneud lluniau o rywbeth gweladwy i gynrychioli rhywbeth anweledig. Pe bai anffrwythlondeb yn anifail, math o dywydd, lle; beth fyddai?

Teimlo'n ddiogel

Doedd dim rheidrwydd arnyn nhw i rannu profiadau a manylion personol - yn hytrach eu teimladau a meddyliau am y pwnc oedd yn bwysig - ond datgelodd nifer o'r merched eu profiadau wrth iddyn nhw siarad.

Roedd y rhan fwyaf o'r merched yn adnabod ei gilydd yn barod, drwy Women Connect First - felly roedd hyn yn help mawr, gan eu bod yn teimlo'n ddiogel yng nghwmni ei gilydd. Ond yn ddiddorol, doedden nhw erioed wedi trafod anffrwythnoleb gyda'i gilydd o'r blaen. Roedd y gweithdy yma wedi rhoi'r cyfle iddyn nhw wneud hynny, a hynny mewn man diogel, a chael rhannu profiadau â merched eraill oedd wedi bod drwy'r un peth.

Roedd yr un themâu yn codi eto ac eto. Yr un mwyaf oedd y pwysau diwylliannol oedd rhai yn eu teimlo i gael plant, a pha mor anodd oedd hi os oeddech chi'n anffrwythlon. Elfen arall oedd problemau cyfathrebu - unai gyda doctoriaid, neu hyd yn oed gyda theulu a ffrindiau, gan ei fod yn gymaint o bwnc tabŵ. Roedd hyn yn creu pellter o fewn teuluoedd a chymuned.

Manteision

Ffeindiais fod nifer o fanteision wedi bod i gynnal y sesiwn yn y dull yma. Roedd bendant yn ffordd o oresgyn rhwystrau ieithyddol, gan fod y merched ddim yn siaradwyr Saesneg brodol, felly roedd mynegi eu hunain ar ffurf llun yn llawer haws.

Roedd gwneud lluniau hefyd yn galluogi'r merched i fynegi eu teimladau mewn ffyrdd mwy trawiadol a haniaethol. A gan fod anffrwythlondeb yn bwnc mor anodd a sensitif, roedd cyflwyno gweithgaredd mor hwyliog yn ei gwneud hi'n haws i drafod y peth.

Image copyright Thorns and Flowers

Cafodd rhai o'r lluniau a rhai o'r themâu gafodd eu trafod yn y gweithdy eu cyflwyno ar ffurf llyfryn. Mae cyflwyno canfyddiadau fel hyn yn ffordd o gyrraedd cynulleidfa efallai sydd ddim eisiau neu ddim â'r amser i ddadansoddi papurau gwyddonol, a hynny mewn ffordd symlach a mwy uniongyrchol. Gobeithio fydd hyn yn ysgogiad i ddechrau sgwrs nad yw pobl yn ei chael yn aml.

Cymerodd Zobia Zaman ran yn y gweithdy:

"Ar y dechrau, 'do'n i ddim yn siŵr sut fyddai pobl yn ymateb i mi - rydw i'n medru bod yn eithaf di-flewyn-ar-dafod, a gan ei fod yn bwnc sensitif, doeddwn i ddim eisiau pechu unrhyw un. Ond daeth pethau yn eithaf rhwydd, ac yn bendant fe helpodd y gwneud lluniau yn fawr â hynny.

"Fyddwn i ddim yn trafod y pwnc yma fel arfer, ac er fy mod i wedi mwynhau'r gweithdy, byddwn i dal ddim yn ei drafod yn agored iawn heddiw. Mae hyn yn bennaf oherwydd fy niwylliant a chymuned - rydw i'n dod o Pakistan. Mae rhai pobl yn glynu at draddodiad a chredoau diwylliannol, ac yn anwybyddu gwyddoniaeth, sydd yn rhwystredig.

"Mae gwyddoniaeth wedi profi bellach mai'r dyn sydd yn effeithio ar ryw y plentyn, ond mewn diwylliannau fel f'un i, mae'r ferch yn aml yn cael y bai am 'beidio â rhoi mab'. Felly mae trafod pwnc fel hyn, â phobl sydd yn credu pethau felly, yn anodd ac rydw i'n ymwybodol iawn o fy nghynulleidfa.

"Mae'r gweithdy bendant wedi fy helpu i fod yn ofalus wrth siarad â merched eraill mewn sefyllfa debyg - yn enwedig gan fy mod i wedi llwyddo i gal plentyn yn y diwedd, gan fod nifer o ferched byth yn cael y canlyniad hynny yn dilyn trafferthion. Roedd e'n brofiad gwych i mi a'm ffrindiau - mae nifer ohonyn nhw wedi sôn eu bod yn teimlo'n 'ysgafnach' o wybod bod yna ferched sy'n mynd drwy'r un peth ac yn teimlo'r un fath â nhw."