Amser ymateb ambiwlans: Cymru'n gwella'n fwy na'r gweddill

Ambiwlansys

Cymru yw'r unig wlad ym Mhrydain i weld gwelliant yn yr amser y mae'n ei gymryd i ambiwlans gyrraedd yr achosion 999 mwyaf difrifol, yn ôl ymchwil newydd gan y BBC.

Wrth i amseroedd ymateb i achosion difrifol ymestyn yn Lloegr, Yr Alban a Gogledd Iwerddon, mae ffigyrau newydd yn awgrymu bod parafeddygon yng Nghymru yn cyrraedd ynghynt.

Daw'r gwelliant wedi i newidiadau gael eu gwneud y llynedd i'r modd y mae'r Gwasanaeth Ambiwlans yn blaenoriaethu galwadau 999, gan gael gwared â tharged amser ymateb pob achos heblaw y rhai mwyaf difrifol.

A dangosodd y ffigyrau diweddaraf fod Gwasanaeth Ambiwlans Cymru yn dal i gyrraedd y targed o ymateb i 65% o'r galwadau mwyaf brys o fewn wyth munud.

Ym mis Hydref, fe ymatebodd y gwasanaeth i 77.1% o alwadau "coch" o fewn wyth munud - i lawr o 79.5% ym mis Medi.

Ond er gwaetha'r cynnydd a wnaed mewn amseroedd ymateb, mae criwiau ambiwlans Cymru, fel criwiau gweddill y DU, yn oedi'n hirach na'r arfer y tu allan i adrannau brys ysbytai.

Mae'r ystadegau - a ddaeth o ganlyniad i gais dan y Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth - yn dangos bod amser ymateb i achosion argyfwng lle y gall bywyd fod yn y fantol wedi gwella ar gyfartaledd ers i'r "model clinigol" ddod i rym ym mis Hydref y llynedd.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Cipolwg y tu mewn i gerbyd newydd Gwasanaeth Ambiwlans Cymru

Y targed newydd

Cyn Hydref 2015 roedd 'na darged 8 munud wedi ei neilltuo i 40% o alwadau a dderbyniwyd gan Wasanaeth Ambiwlans Cymru.

Roedd y rhain yn cael eu hadnabod fel galwadau categori A, ac yn cynnwys galwadau coch 1 - sef y galwadau mwyaf difrifol, a galwadau coch 2 - galwadau difrifol ond nid mor fygythiol i fywyd.

Erbyn hyn, mae'r targed 8 munud ond yn gymwys i 4-5% o alwadau a dderbyniwyd, ac yn cael eu hadnabod fel galwadau coch - er enghraifft rhywun yn cael trawiad ar y galon neu rywun mewn damwain ddifrifol.

Mae ffigyrau newydd yn dangos bod criwiau ambiwlans yn cyrraedd yn gynt bob mis i alwadau coch nac i'r galwadau coch 1 a fodolai cyn hynny.

Mae hyn er gwaetha'r ffaith fod y categori newydd yn cynnwys ar raddfa mwy o alwadau nac o'r blaen.

Yng Nghymru, felly, ers i'r system newydd ddod i rym mae gostyngiad sylweddol wedi bod yn yr amser y mae cleifion yn aros am ambiwlans.

Mae'r oedi y tu allan i adrannau brys ysbytai wedi gwaethygu gan fod unedau brys ysbytai yn llawn ac y mae'n rhaid aros i welyau fod ar gael.

Pan mae hyn yn digwydd ni all criwiau ambiwlans ymateb i alwadau eraill.

Rhwng dechrau Ionawr a diwedd Awst eleni, fe dreuliodd ambiwlansys yng Nghymru dros 40,500 awr yn aros y tu allan i adrannau brys ysbytai yn disgwyl i drosglwyddo cleifion (15 munud yw'r cyfnod trosglwyddo i fod).

Mae ffigyrau eleni yn waeth na'r rhai llynedd er gwaetha ymroddiad byrddau iechyd i drechu'r broblem.

Mae gwaith ymchwil gan y BBC yn awgrymu bod yr oedi y tu allan i unedau brys dair blynedd yn ôl oddeutu 5 munud. Bellach mae'r amser wedi codi i dros 8 munud.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Sonia Thompson o wasanaeth ambiwlans y gogledd sy'n esbonio'r drefn newydd

Mae cyn-gyfarwyddwr gwasanaeth ambiwlans y gogledd, Dafydd Jones Morris wedi croesawu'r ffigyrau, ond dywedodd y gall y system newydd fod yn cuddio'r ffaith nad yw'r amser ymateb yn gwella ar gyfer pob categori o alwadau.

Dywedodd wrth raglen Post Cyntaf Radio Cymru: "Mae'n newyddion da iawn ond 'sgen i ddim help teimlo eu bod nhw wedi tynnu eu llygad oddi ar y bêl yma rhywsut, oherwydd mae'r ffigyrau ar gyfer y galwadau sydd ddim mor ddifrifol - ond sydd yn dal yn ddifrifol - wedi gwaethygu."