'Toriadau a morâl isel yn her i'r Llyfrgell Genedlaethol'

Llyfrgell Genedlaethol

Rhaid i'r Llyfrgell Genedlaethol oresgyn toriadau i'w hincwm a gweithlu anhapus os ydy'r sefydliad yn mynd i gael dyfodol llewyrchus - dyna gasgliad adroddiad gan Swyddfa Archwilio Cymru yn dilyn nifer o broblemau cyhoeddus yn y blynyddoedd diwethaf.

Dywedodd llywydd y Llyfrgell, Rhodri Glyn Thomas, eu bod eisoes wedi dechrau'r gwaith o fynd i'r afael â rhai o bryderon yr archwilwyr.

Toriadau i gyllideb y Llyfrgell Genedlaethol sydd wrth wraidd llawer o'r pryderon sy'n codi yn adroddiad yr archwilwyr.

Awdur yr adroddiad yw Huw Lloyd Jones: "Diffyg cyllid sydd wrth wraidd y rhan fwyaf o broblemau. Mae eu cyllid wedi disgyn tua 17% mewn termau real dros y blynyddoedd diwethaf. Mae wedi gorfod colli staff ond hyd yma ddim wedi gorfod newid y gwasanaeth sy'n cael ei gynnig. A ma' 'na bendraw i hynny.

"Llywodraeth Cymru ydi prif noddwr y Llyfrgell ac yn cyfrannu dros 80% o'u cyllid ac mae angen mwy o gydweithio i sicrhau dyfodol y Llyfrgell fel sefydliad ac adeilad y Llyfrgell."

'Morâl isel'

Er ei bod yn dibynnu'n helaeth ar grant gan Lywodraeth Cymru ar gyfer ei gweithrediadau o ddydd i ddydd, dywedodd yr adroddiad bod tân yn 2013 a thribiwnlys cyflogaeth flwyddyn yn ddiweddarach, wedi tynnu sylw y rheolwyr oddi wrth y broblem o ostyngiad yn ei hincwm.

Dwedodd yr archwilwyr bod strategaeth arweinyddiaeth y llyfrgell wedi gwella'n ddiweddar, er bod morâl y staff yn parhau i fod yn isel.

Ac er iddyn nhw gael gwared ag 20% o'u staff, mae arlwy y llyfrgell wedi aros fwy neu lai'r un fath - rhywbeth mae'r archwilwyr yn rhybuddio sydd yn anghynaladwy.

Image caption Dywedodd llywydd y Llyfrgell, Rhodri Glyn Thomas, ei bod eisoes wedi dechrau'r gwaith o fynd i'r afael â rhai o bryderon yr archwilwyr

Dywedodd y Llyfrgell eu bod yn croesawu agweddau positif yr adroddiad, a'u bod eisoes yn mynd i'r afael â rhai o'r pryderon.

"Rydan ni'n croesawu'r adroddaid yma yn fawr iawn," meddai Rhodri Glyn Thomas.

"Mae'n cydnabod y camau sylweddol yr ydan ni wedi ei wneud dros y blynyddoedd diwethaf i unioni'r sefyllfa ac i'n galluogi ni i edrych ymlaen i'r dyfodol.

"Mae nifer o'r pethau sydd wedi eu crybwyll eisoes wedi eu gwneud gan y llyfrgell... ac eraill ar y gweill.

"Mae'r heriau sy'n ein wynebu yn ymwneud â'r modd y mae'r llyfrgell yn cael ei ariannu. Rydan ni wedi gorfod gwneud toriadau ac mae'r toriadau rydan ni'n ei dderbyn wedi bod yn sylweddol.

"Y broblem sydd ganddo ni ydi'r modd y mae'r llyfrgell yn cael ei ariannnu o flwyddyn i flwyddyn. Fel mae'r adroddiad yn ei grybwyll, petae ni'n gallu cael sicrwydd dros dymor hirach... fe allen ni gynllunio ar gyfer y dyfodol... a rydyn ni'n adeiladu ar hyn yn hyderus i'r dyfodol."

Croeso gan y llywodraeth

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Rydyn ni'n croesawu'r adroddiad hwn gan Swyddfa Archwilio Cymru sydd yn cydnabod y cynnydd sydd wedi'i wneud gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru, ac sydd yn cynnig argymhellion ymarferol ar welliannau pellach er mwyn cryfhau gwytnwch a chynaliadwyedd y sefydliad.

"Rydyn ni hefyd yn croesawu cysylltiad y Llyfrgell Genedlaethol â grŵp llywio Cymru Hanesyddol sydd yn ystyried sut mae modd gwella'r strwythurau sydd yn sail i'r Llyfrgell Genedlaethol, Cadw a'r Amgueddfa Genedlaethol er mwyn sicrhau bod gan ein sefydliadau cenedlaethol ddyfodol cynaliadwy."

Ychwanegodd y llywodraeth y byddai refeniw'r Llyfrgell yn cynyddu o 3.5% yn 2017-18, ac y byddai £7m yn ychwanegol o gyllid cyfalaf hefyd ar gael ar gyfer gwaith ar isadeiledd y Llyfrgell.