Sylfaenydd Oriel Glyn-y-Weddw, Gwyneth ap Tomos, wedi marw

Gwyneth ap Tomos
Image caption Gwyneth ap Tomos mewn lansiad arddangosfa yn 2008

Mae'r artist Gwyneth ap Tomos, sy'n adnabyddus am ailsefydlu Oriel Plas Glyn-y-Weddw yn Llanbedrog, wedi marw yn 79 oed.

Fe aeth Ms ap Tomos a'i gŵr ati i atgyweirio a throi'r plas yn oriel unwaith eto yn y 1970au.

Roedd hi hefyd yn arlunydd â'i gwaith wedi ei ysbrydoli gan dirwedd Eryri a bywyd gwledig.

Dywedodd cyfarwyddwr presennol yr oriel ei bod yn "berson diymhongar, addfwyn, cariadus" â'i dylanwad yn "bellgyrhaeddol".

Image caption Cafodd Gwyneth ap Tomos ei disgrifio fel "person diymhongar, addfwyn, cariadus"

Cafodd ei geni yng Nghaeathro ger Caernarfon yn 1937, ac fe wnaeth hi hyfforddi fel ysgrifenyddes.

Priododd ei hail ŵr, Dafydd ap Tomos, yn 1971, ac aethant ati i redeg oriel ar Stryd Fawr Pwllheli.

Yn Hydref 1979, fe brynon nhw Blas Glyn-y-Weddw a'i ailsefydlu fel oriel.

Ar raglen Y Post Cyntaf, dywedodd cyfarwyddwr presennol yr oriel, Gwyn Jones: "Dwi'n meddwl bod dylanwad Gwyneth a'i gŵr Dafydd yn bellgyrhaeddol i ddweud y gwir.

"Fe gymeron nhw fenter enfawr gerbron yn niwedd y 70au wrth brynu'r plas oedd bron iawn yn adfail, a rhoi llwyfan i artistiaid ifanc oedd o bosib ddim yn cael llwyfan.

Image caption Roedd cefn gwlad yn ddylanwad ar waith Gwyneth ap Tomos

"Cyn iddyn nhw ail sefydlu'r plas fel oriel - oedd wedi bod ar gau ers rhyw 20 mlynedd - roedd 'na ychydig o ddiffeithwch yn sicr ne Gwynedd o ran cyfleon celfyddydol oedd ar gael.

"Fe oeddan nhw'n rhoi cyfle i artistiaid ifanc... fel Peter Lord ac Iwan Bala."

Ychwanegodd bod Ms ap Tomos yn "artist hynod boblogaidd" oedd "gyda dawn naturiol... a chynhesrwydd yn ei gwaith".

Bu farw yn 79 oed ar 5 Rhagfyr 2016.