Gofal ar y ffyrdd

Car ar ei ben i lawr gyd char heddlu yn y cefndir Image copyright Thinkstock

Gyda nifer yn paratoi i yrru adref dros y Nadolig a'r gaeaf yn gallu creu mwy o beryglon i yrwyr, oes 'na rai ffyrdd yng Nghymru yn fwy peryglus na'i gilydd?

Gall damweiniau ddigwydd ar y ffordd unrhyw bryd, unrhyw le, dan unrhyw amodau wrth gwrs ond mae ymchwil yn dangos fod rhai ffyrdd yn gweld mwy o ddamweiniau nag eraill.

Yn ôl ffigyrau Llywodraeth Cymru cafodd 105 o bobl eu lladd ar ffyrdd Cymru yn 2015 a 1,081 eu niweidio'n ddifrifol mewn 5,543 o ddamweiniau ffyrdd llynedd.

Cafodd 6,496 o bobl anafiadau llai hefyd.

Dydy hi ddim yn syndod mai ar y ffyrdd prysuraf mae'r nifer fwyaf o ddamweiniau difrifol yn digwydd.

Yn ôl ystagedau Llywodraeth Cymru ar gyfer damweiniau rhwng 2013 a 2015, yr A483 sydd wedi gweld y nifer fwyaf o ddamweiniau marwol yn y cyfnod dan sylw.

Roedd 41 damwain farwol dros dair blynedd ar yr A483, un o brif ffyrdd Cymru sy'n ymestyn o Abertawe drwy Sir Gaerfyrddin a Phowys i Wrecsam a thros y ffin i Gaer.

Mae'r ffigyrau yma ar gyfer 2013-2015 yn seiliedig ar gofnodion yr heddlu ac yn nodi'r ffordd gyntaf gafodd ei chofnodi yn y ddamwain (gall dwy ffordd gael eu cofnodi gan yr heddlu).

Roedd dros 30 o ddamweiniau marwol dros y dair blynedd ar yr A40 sy'n mynd o borthladd Abergwaun drwy Sir Gaerfyrddin, Powys a Sir Fynwy a hefyd ar yr A470, y brif ffordd drwy ganol Cymru sy'n mynd o Landudno i Gaerdydd.

Roedd 24 o ddamweiniau marwol ar un arall o ffyrdd prysuraf y de, yr A48 - ffordd sy'n rhedeg o Gaerfyrddin fwy neu lai'n gyfochrog â'r M4 hyd at gylchfan Croes Cwrlwys yng Nghaerdydd, drwy Gasnewydd ac i Gasgwent.

Ar un o'r prif ffyrdd eraill rhwng y de a'r gogledd, yr A487, roedd 21 o ddamweiniau marwol yn y cyfnod dan sylw.

Image caption Mae pobl leol wedi bod yn protestio am yr A470 ger Dolgellau. Roedd dwy ddamwain farwol yno mewn chwe wythnos yn 2014

Yr M4 yn ne Cymru yw'r unig draffordd yng Nghymru. Roedd 'na 15 o ddamweiniau wedi achosi marwolaeth arni (yng Nghymru) rhwng 2013 a 2015.

Clystyrau damweiniau Cymru

Yn mis Ebrill 2016 cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ystadegau ar gyfer 2012-2014 oedd yn dangos bod 42 o glystyrau damweiniau ar Rwydwaith Trafnidiaeth Traws-Ewropeaidd Cymru (TEN-T).

Mae'r rhwydwaith yma i bob pwrpas yn cynnwys y prif ffyrdd allan o Gymru ar hyd arfordir y gogledd a choridor yr M4 yn y de ac yn cynnwys rhai o'r ffyrdd sydd wedi eu nodi uchod.

Yn y 42 clwstwr roedd 263 o wrthdrawiadau wedi achosi anaf personol ac o'r rhain roedd 23 wedi achosi marwolaeth neu anaf difrifol.

Image caption Graffeg yn dangos y 42 lleoliad gyda mwy na phedair damwain rhwng 2012-2014 o fewn 100 metr sgwâr

Mae 'clwstwr' yn golygu lleoliad ble digwyddodd o leiaf bedair damwain a achosodd anaf personol o fewn diamedr o 100m o fewn y cyfnod o dair blynedd.

Roedd pedwar clwstwr damweiniau yng ngogledd Cymru; dau ar yr A55, un ar yr A494 Ewlo i Barc Glannau Dyfrdwy ac un ar yr A483 o'r Waun i'r ffin.

Roedd 38 o glystyrau damweiniau ar y rhwydwaith yn ne Cymru; roedd 17 ohonyn nhw ar yr M4.

Roedd rhan fwyaf o'r clystyrau ar yr M4 wedi eu lleoli ar gyffyrdd, er enghraifft 13 gwarthdrawiad arweiniodd at anaf ar Gyffordd 33 i'r gorllewin o Gaerdydd, un ohonyn nhw wedi achosi marwolaeth neu anaf difrifol.

Roedd rhai eraill ger cyffordd 34 am Meisgyn, 35 am Bencoed a chyffordd 37.

Image copyright Google
Image caption Mae'r M4, A48 a'r A483 yn dod at ei gilydd ar gylchfan Pont Abraham, lle cafwyd 19 damwain a achosodd anaf yn 2012-2014

Roedd saith clwstwr damweiniau ar yr A465 a phump arall ar yr A48 rhwng Pont Abraham a Chaerfyrddin.

Yn y gogledd mae'r clystyrau ar yr A55 o gwmpas cyfffordd 16 tua Phenmaenmawr a chyffordd 19 am Gyffordd Llandudno yng Nghonwy.

Gwella diogelwch

Mae partneriaeth ddiogelwch Gan Bwyll wedi dweud ei fod yn canolbwyntio ar fynd i'r afael â'r clystyrau yma ac mae Llywodraeth Cymru yn gweithio tuag at ostwng y niferoedd sy'n cael eu lladd a'u hanafu'n ddifrifol ar ein ffyrdd.

Yn ôl Michelle Harrington o'r Gymdeithas Atal Damweiniau (RoSPA) yng Nghymru mae llai o glystyrau neu gyffyrdd peryglus ar y ffyrdd nag oedd yn y gorffennol.

"Mae llawer o arian wedi mynd tuag at waith peirianyddol i wella diogelwch ffyrdd," meddai.

"Mae llawer o lefydd a fyddai'n hanesyddol yn un o'r llefydd gwaethef am ddamweiniau wedi cael eu hail-beiriannu."

Image copyright Brian A Jackson
Image caption Mae partneriaeth Gan Bwyll yn ceisio dylanwadu ar ymddygiad gyrwyr drwy godi ymwybyddiaeth, addysgu a gosod camerâu

Dywedodd fod awdurdodau lleol, gydag arian y llywodraeth, wedi gallu mynd i'r afael â'r lleoliadau gwaethaf ar eu ffyrdd hefyd.

Llywodraeth Cymru sy'n gyfrifol am draffyrdd a chefnffyrdd, tra bod awdurdodau lleol yn gofalu am y ffyrdd llai.

Mae'r ffyrdd bach wedi gweld nifer o ddamweiniau angheuol hefyd yn ôl yr ystadegau ar gyfer 2013-2015: chwech ar y B5441 yn Queensferry, Sir y Fflint; pedair ar y B5106 sy'n rhedeg drwy Ddyffryn Conwy, y B434 o ardal Pontarfynach yng Ngheredigion i Gwmann ger Llambed a'r B4286 yng Nghwm Afan.

Ychydig dros ddwy filltir o hyd yw'r B4547 ger Y Felinheli yng Ngwynedd, sy'n cael ei hadnabod yn lleol fel ffordd Nant-y-Garth, ond roedd tair damwain angheuol arni rhwng 2013-2015.

Niferoedd wedi gostwng

Er bod y nifer gafodd eu lladd ar ffyrdd Cymru yn 2015, sef 105, ddau yn fwy na'r ffigwr ar gyfer 2014, mae nifer y damweiniau wedi gostwng 6% i 5,543 yn 2015, sef gostyngiad o 333 o'i gymharu â 2014.

Mae'r nifer gafodd anafiadau difrifol yn 2015 wedi gostwng o 79 ers 2014.

Mae nifer y damweiniau wedi gostwng yn gyffredinol ers 1994, pan cafodd 2,208 eu lladd neu ddioddef niwed difrifol mewn gwrthdrawiad. Cyrhaeddodd ei lefel isaf yn 2012, sef 1,034.

Mae'r gostyngiadau yma er bod lefel y traffig ar ein ffyrdd wedi cynyddu yn yr un cyfnod.

Ac i roi'r ffigyrau mewn persbectif mae'r ffigyrau am nifer sydd wedi eu lladd ar y ffyrdd yn llai na marwolaethau drwy wenwyno damweiniol (147), diabetes (341) a ffliw a niwmonia (1,873).

Ond mae Llywodraeth Cymru yn gobeithio gostwng y niferoedd yma ymhellach gyda tharged wedi ei gosod i leihau'r nifer sy'n cael eu hanafu'n ddifrifol neu eu lladd o 40% yn 2020 o'i gymharu gyda'r ffigwr cyfartalog ar gyfer 2004 i 2008.

Gyrrwch yn ofalus!