"Cywilydd i'r genedl"

David Williams

Mae hi'n stori sydd wedi achosi loes i ddegau o bobl a'u teuluoedd ar hyd gogledd Cymru a thu hwnt am dros chwarter canrif.

Ar ddechrau'r 90au aeth y newyddiadurwr David Williams ati i ymchwilio i achosion o gam-drin plant mewn cartrefi gofal yng Ngwynedd.

Aeth yn ei flaen i geisio ganfod y gwir am honiadau tebyg mewn cartrefi plant yng Nghlwyd gan ddod i gysylltiad gyda thystion oedd yn honni iddyn nhw gael eu cam-drin gan uwch arolygydd yr heddlu yn Wrecsam, Gordon Anglesea.

Wedi i'r honiadau gael eu darlledu, enillodd Anglesea achos enllib yn erbyn HTV Cymru ac eraill.

Yn dilyn yr achos cafodd hygrededd David Williams ei danseilio, cwestiynodd y gwirionedd ei hun a bu bron iddo droi ei gefn ar ei yrfa.

Ond yn gynharach eleni cafodd Gordon Anglesea ei garcharu am 12 mlynedd am gam-drin plant mewn cartrefi gofal yn ardal Wrecsam.

Ar ôl brwydro'n ddiflino am dros 25 mlynedd i ddarganfod y gwir mae David Williams yn edrych yn ôl ar y cyfnod mewn rhaglen arbennig Cam-drin Plant: Y Gwir sy'n Lladd ar S4C ar 13 Rhagfyr.

Bu'n sôn mwy wrth Cymru Fyw am yr effaith mae mynd ar drywydd y stori wedi ei gael arno yn broffesiynol ac yn bersonol [cyhoeddwyd yr erthygl hon cyn i Golden Anglesea farw ar 15 Rhagfyr]:


Mi wnes i fy rhaglen gyntaf am honiadau o gam-drin plant yn y gogledd wedi i Alison Taylor, cyn weithwraig gymdeithasol, gael ei diswyddo am honni bod plant yn cael eu cam-drin yn gorfforol yng nghartre' plant Tŷ'r Felin ym Mangor.

Wedi i'r rhaglen gael ei darlledu fe wnes i ddod i ddeall sut oedd Alison a rhai o'r plant oedd yn mynnu eu bod wedi cael eu cam-drin yn teimlo. Doedd pobl ddim yn ein credu ac hyd yn oed yn ein beirniadu ni am awgrymu fod y ffasiwn beth yn digwydd.

Roedd yr ymateb yn gwneud i mi ddechrau tybio fy hun. Oedd 'na rywbeth doeddwn i ddim yn ei ddeall yn iawn?

'Ergyd fawr'

Yn ddiweddarach, wrth ymchwilio ymhellach i'r stori daeth 'na honiadau eraill i'r fei o gam-drin plant mewn cartrefi plant yn ardal Wrecsam. Tra'n gweithio ar y rhan hon o'r stori y deuais i gysylltiad gyda tystion oedd yn honni iddyn nhw gael eu cam-drin gan blismon blaenllaw - yr uwch arolygydd Gordon Anglesea.

Image caption Cafodd y cyn blismon Gordon Anglesea ei garcharu am gam-drin plant ym mis Tachwedd 2016

Mi wnes i berswadio'r tystion i fynd o flaen camera a dweud eu stori. Cafodd yr honiadau eu darlledu ond aeth Anglesea â ni i'r Uchel Lys. Fe gollon ni - ac eraill oedd wedi adrodd yr honiadau - yr achos enllib.

Roedd hon yn ergyd broffesiynol fawr i mi. Ar y pryd ro'n i yn olygydd Wales Today yn BBC Cymru. Ar ôl i'r newyddion dorri, dwi'n cofio cerdded drwy'r 'stafell newyddion yn Llandaf a phawb yn hollol dawel. Roedd hi fel rhyw walk of shame. Y cwbl ro'n i isio ei wneud oedd mynd i fy swyddfa ym mhen draw'r 'stafell a chau'r drws yn glep.

Fy mhryder mwya' i oedd fy mod yn teimlo cyfrifoldeb dros y tystion oedd wedi ymddangos yn y rhaglen. Ro'n i wedi rhoi gobaith iddyn nhw y bydde'r gwir yn dod i'r golwg, ond rŵan doedd fawr neb yn eu credu nhw 'na finnau.

Isafbwynt fy ngyrfa

Wrth i mi gwestiynu fy nyfodol fel newyddiadurwr ar ben fy hun yn y swyddfa, cefais i alwad ffôn gan ffigwr dylanwadol yn y BBC. Dywedodd o wrtha i: "Gwranda mae'n rhaid i ti gredu ynot dy hun."

Roedd hynny'n gysur mawr ar y pryd ac yn help i mi ddyfalbarhau, ond roedd gwaeth i ddod.

Dri mis yn ddiweddarach mi wnaeth Mark Humphreys, un o'r tystion oedd wedi ymddiried ynof i, grogi ei hun mewn bedsit yn Wrecsam. Hwn oedd yr isa' dwi wedi bod erioed yn broffesiynol.

Mi ges i'r orchwyl anodd o gludo ei arch yn ei angladd. Roedd yn bris mawr i'w dalu am roi tystiolaeth ac am wneud cyfweliad teledu gyda mi.

Ar y pwynt hwnnw mi wnes i ystyried ymddiswyddo a throi cefn ar newyddiaduraeth, ond gyda help fy ngwraig Rhiannon a'm cydweithwyr yn y BBC mi wnes i ailafael yn fy nghred y byddai'r gwir yn cael ei ddatgelu yn y diwedd.

Cywilydd i'r genedl

Rŵan, wrth gwrs, mae'r stori wedi ei throi ar ei phen ac mae Gordon Anglesea wedi ei garcharu. Ond fedra'i ddim dathlu fel ei fod yn fuddugoliaeth fawr.

Ro'n i'n cael cinio yn ddiweddar gyda Ian Hislop, golygydd Private Eye, a dwi'n meddwl mai'r disgrifiad gorau o'r ffordd dwi'n teimlo ydy grim satisfaction.

Dydy'r stori ddim ar ben chwaith gan bod Anglesea yn bwriadu apelio yn erbyn ei ddedfryd. Mae'r honiadau diweddar am gam-drin mewn clybiau pêl-droed yn awgrymu unwaith eto bod yna lawer o bobl gyfrifol wedi gwthio honiadau o dan y carped am amser maith. Mae'r peryglon yn dal yno.

Dwi'n gobeithio y bydd y rhaglen hon yn gwneud i bobl sylweddoli bod yr achosion yma o gam-drin plant mewn cartrefi gofal yn y gogledd yn fater o gywilydd i'r genedl.

Mae hi'n gywilydd 'na wnaeth cymdeithas goelio'r bobl sydd wedi dioddef, na'r rhai fel Alison Taylor a oedd yn siarad ar eu rhan.

Image caption David Williams tu allan i Lys y Goron yr Wyddgrug adeg dedfrydu Gordon Anglesea

Cam-drin Plant: Y Gwir sy'n Lladd, S4C, Mawrth 13 Rhagfyr 21:30