Ymchwiliad i gwmni sy'n gwarantu grant Llywodraeth Cymru

Kukd

Mae swyddogion tollau yn ymchwilio i gwmni sy'n gwarantu grant o £1m i gwmni arall sydd yn ei dro yn rhan o ymchwiliad gan Lywodraeth Cymru.

Mae Euro Foods Group, sydd wedi ei leoli yng Nghasnewydd, yn cynnig gwasanaeth i'r diwydiant arlwyo.

Mae'r HMRC yn edrych ar "afreoleidd-dra penodol" ym materion treth y cwmni rhwng 2005 a 2015.

Mae cyfreithiwr y cwmni yn dweud ei bod yn "cydweithredu yn llawn" gyda HMRC.

Ym mis Medi fe ddatgelodd BBC Cymru fod Llywodraeth Cymru yn ymchwilio i'r grant o £1m ddyfarnwyd i Kukd.com, cwmni sy'n cynnig gwasanaeth archebu bwyd ar-lein.

Fe wnaed hynny yn sgil gwybodaeth a dderbyniodd y Gweinidog Economi ar y pryd Edwina Hart.

Gohirio taliadau

Cafodd Kukd.com, cwmni o Gwmbrân, ei sefydlu gan gyfarwyddwr Euro Foods Group, Shelim Hussain MBE ym mis Ionawr 2014.

Fe dderbyniodd Kukd.com, gefnogaeth ariannol gan Lywodraeth Cymru i greu swyddi ond ail-leolwyd rhai o'r rheiny dramor ac fe gollodd rhai gweithwyr eu swyddi.

Mae yna honiadau pellach fod gweithwyr o Euro Foods Group wedi eu symud i Kukd er mwyn cyflawni amodau grant a bod ffrindiau a theulu Mr Hussain ar restr y rhai oedd yn cael eu cyflogi gan y cwmni.

Mae taliadau ar gyfer grantiau pellach wedi eu gohirio wrth ddisgwyl casgliad yr ymchwiliad.

Mae Mr Hussain wedi gwadu iddo wneud unrhyw beth o'i le ac mae'n dweud ei fod wedi bod yn "hollol dryloyw."

Cafodd Kukd.com hyd at £2.75m o arian ar gyfer creu 282 o swyddi newydd dros gyfnod o dair blynedd.

Cafodd y grant ei gymeradwyo yn 2014 gyda £1m yn cael ei dynnu allan gan y cwmni mewn tri thaliad yn ystod 2015.

Image caption Mae Shelim Hussain yn gwadu iddo wneud unrhywbeth o'i le

Mae Euro Foods Group yn gyfrifol am warantu grant Kukd os nad yw'r amodau y rhoddwyd yr arian wedi eu cyflawni erbyn 2018.

Mae cyfrifon diweddaraf Euro Foods Group yn dweud bod HMRC wedi darganfod "afreoleidd-dra arbennig".

"Mae'r cwmni wedi cyfrif yr afreoleidd-dra i'r amcangyfrif gorau posib...fodd bynnag, dyw hyd a lled yr atebolrwydd posib ddaw yn sgil yn ymchwiliad ddim wedi ei gyfrif neu ei gytuno gyda HMRC eto."

Mae'r cyfrifon yn nodi bod swm wedi ei roi o'r neilltu ar gyfer unrhyw gosbau, llog neu atebolrwydd posib allai godi o'r ymchwiliad treth.

Deallir mai un rhan o'r ymchwiliad o bosib yw eitemau personol neu wasanaethau gafodd eu talu i'r cyfarwyddwyr, sydd ddim wedi eu had-dalu.

Fe geisiodd HMRC wneud cais i Euro Foods Group gael ei gorfodi i fynd yn fethdalwyr ym mis Chwefror 2015.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Mae'r AC Adam Price yn dweud bod y sefyllfa yn fater o ofid

Roedd hyn ar ôl i'r grant gael ei gymeradwyo i gwmni Kukd ond cyn i unrhyw arian gael ei roi gan Lywodraeth Cymru.

Cafodd y cais ei wrthod gan yr Uchel Lys yn Llundain.

Ond mae BBC Cymru yn deall bod gorchymyn COP9 wedi ei gyhoeddi gan HMRC yn yr achos yma.

Cyhoeddir COP9 pan mae cwmnïau neu unigolion o dan amheuaeth o dwyll neu am osgoi talu trethi.

Mae'n gyfle olaf iddynt osgoi cael eu herlyn os gwnânt ddatgelu eu holl afreoleidd-dra.

Mae ymchwiliad o dan y gorchymyn yma yn edrych ar botensial atebolrwydd o leiaf £75,000.

Dywedodd Anton Lane, sydd yn gynghorydd treth fod hyn ddim yn rhywbeth cyffredin ac yn digwydd pan mae yna "amheuaeth o dwyll difrifol."

'Cydweithredu'n llwyr'

Dywedodd Adam Price, AC Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr: "Yng ngwyneb y ffaith bod llywodraeth Cymru wedi cytuno grant gweddol fawr i Kukd sydd yn rhan o rwydwaith ehangach Eurofoods, mae hynny'n peri pryder oherwydd mae yn codi consyrn unwaith eto, yn sgil nifer o achosion tebyg dros gyfnod o flwyddyn neu ddau, o benderfyniadau sydd ddim wedi bod yn gwbl gadarn o ran buddsoddiad arian cyhoeddus.

"Felly mae yn codi cwestiwn ynglŷn â capasiti y system sydd gyda ni o ran penderfynu ar y grantiau."

Mewn datganiad dywedodd Euro Foods Group: "Mae ein client yn wynebu ymchwiliad treth bob 10 mlynedd. Hwn yw'r ail ymchwiliad i'n client ac fel yr un cyntaf byddant yn cydweithredu'n llwyr gyda HMRC."

Testun ymchwiliad

Dywed y datganiad fod cais yr HMRC ym mis Chwefror 2015 yn ymwneud â "chamgymeriad gweinyddol gafodd ei ddatrys yn syth."

Mae'r HMRC wedi gwrthod rhoi sylw.

Mae Swyddfa Archwilio Cymru wedi dweud eu bod yn ystyried edrych ar Kukd.com fel rhan o'i hymchwiliad "gwerth am arian" sydd yn edrych ar yr arian mae Llywodraeth Cymru yn rhoi i gefnogi busnesau.

Disgwylir i'r adolygiad gychwyn ar ddechrau 2017 ac mae'n dod yn dilyn nifer o achosion lle mae cwmnïau wedi mynd i drafferthion neu ddod i ben ar ôl derbyn arian cyhoeddus.

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae Kukd.com Ltd yn destun ymchwiliad gan gangen dwyll Llywodraeth Cymru. Tra bod yr ymchwiliad yma yn parhau, ni allwn wneud sylw ynglŷn â materion penodol yr achos."