Cymraes yn canfod dilledyn wedi'i wisgo gan Elisabeth I

brethyn Image copyright Historic Royal Palaces/St Faith, Bacton
Image caption Roedd y dilledyn yn cael ei ddefnyddio fel lliain allor am ganrifoedd

Mae Cymraes sydd wedi darganfod rhan o ddilledyn gafodd ei wisgo gan Elisabeth I wedi disgrifio'r defnydd fel "Mona Lisa y byd ffasiwn".

Dros y flwyddyn ddiwethaf mae arbenigwyr ar ddillad brenhinol wedi bod yn astudio'r defnydd, sydd wedi cael ei ddefnyddio ers canrifoedd fel lliain allor mewn eglwys yn Sir Henffordd.

Y gred yw bod y brethyn, sydd wedi'i frodio'n gywrain, yn wreiddiol wedi dod o ddilledyn gafodd ei wisgo gan y frenhines Duduraidd.

Cafodd y brethyn ei ddarganfod gan Eleri Lynn, curadur gwisgoedd hanesyddol gyda Historic Royal Palaces, yn hongian ar wal mewn eglwys o'r 13eg ganrif yn Bacton.

Dywedodd wrth y Post Cyntaf bod y darganfyddiad yn un "cyffroes" am fod dillad arall yn y cyfnod yn cael eu "hail-ddefnyddio" a ddim yn para.

Sidan arian

Mae'r patrwm blodeuog ar y defnydd yn edrych yn hynod o debyg, meddai, i fodis sydd yn cael ei wisgo gan Elisabeth mewn portread yn 1602 ond panel sgert oedd y dilledyn meddai.

Dywedodd fod y dyluniad, sydd yn cynnwys rhosod, cennin pedr a blodau eraill, yn nodweddiadol o'r 16eg ganrif.

Sylweddolodd hefyd ei fod wedi'i wneud o sidan arian, ac o dan ddeddfau'r cyfnod dim ond y teulu brenhinol oedd yn cael gwisgo defnydd o'r fath.

Fe ddaeth ar ei draws wrth ymchwilio i flog roedd hi'n ei ysgrifennu yn trafod y cysylltiadau Cymreig â llys y Tuduriaid, pan wnaeth rhywun dynnu ei sylw at eglwys St Faith yn Bacton.

Un o blwyfolion St Faith oedd y Gymraes Blanche Parry, un o hoff foneddigesau preswyl Elisabeth I, oedd hefyd wedi derbyn dillad ganddi.

Roedd gan y ddwy berthynas agos meddai.

Image copyright Arall
Image caption Mae'r patrwm ar y defnydd yn debyg i'w hwnnw sydd ar fodis mewn portread o Elisabeth I ond panel o sgert oedd y dilledyn

Arddangos mewn blwyddyn

"Oedd Blanche gyda Elisabeth bron trwy ei hoes. Odd hi yn ei harddegau pan ganwyd Elisabeth ac mi ydyn ni yn gwybod mewn llyfrau bod Blanche wedi siglo crud Elisabeth."

Bydd y defnydd yn y pendraw yn cael ei arddangos ym Mhalas Hampton Court, ble mae miloedd o eitemau o ddillad yn berchen i frenhinoedd a breninesau yn cael eu cadw.

Prin yw'r eitemau sydd yn dyddio yn ôl cyn teyrnasiad Charles II, ac mae llawer o'r rheiny wedi dychwelyd i Hampton Court ar ôl goroesi mewn llefydd eraill.

Ond fe fydd yn cymryd amser nes y bydd yn bosib ei ddangos i'r cyhoedd meddai.

"Ar ddechrau'r ugeinfed ganrif roedd yna ymgais i drwsio'r defnydd felly yn anffodus mae'r trwsio yma wedi dechrau tynnu ar y defnydd a'i niweidio fe. Bydd angen proses o gadwraeth. Bydd hynny yn para tua blwyddyn o leiaf cyn i ni allu ei rhoi i arddangos."