Galw am lais i Gymru wrth ddosbarthu arian ymchwil

cash

Dylai Cymru gael hawl teg i benderfynu sut mae gwerth biliynau o arian budd-dal ar gyfer ymchwil a datblygu'r DU yn cael ei wario, yn ôl Gweinidogion Llywodraeth Cymru.

Mae cwmni ymchwil, UK Reaseach and Innovation (UKRI) wedi ei lansio i reoli'r arian.

Dywedodd yr Ysgrifennydd Addysg, Kirsty Williams AC a'r Gweinidog Sgiliau Julie James AC y dylai'r budd-dal gael ei rannu y tu hwnt i "driongl aur" Llundain, Rhydychen a Chaergrawnt.

Dywedodd llefarydd ar ran adran Llywodraeth y DU ar gyfer Busnes, Menter a Strategaeth Ddiwydiannol: "Mae'r DU yn arwain yn y byd ym maes gwyddoniaeth ac ymchwil a dyna pam ein bod wedi gwneud buddsoddiad sylweddol yn y sector - addo £2 biliwn y flwyddyn yn ychwanegol erbyn 2020/21, y cynnydd mwyaf ers degawdau.

"Rydym yn gweithio'n agos gyda gwledydd datganoledig er mwyn creu UKRI, gan sicrhau ei fod yn rhoi llais cryf ac unedig yn y DU ac yn rhyngwladol."

Bydd UKRI yn lansio'n swyddogol yn 2018 ac yn gyfrifol am reoli gwerth £6bn o arian cyhoeddus ac yn uno'r saith cyngor ymchwil, Innovative UK a'r corff gwariant addysg uwch yn Lloegr (HEFCE).

Croesawu mwy o arian

Wrth ysgrifennu ar wefan addysg uwch The Times dywedodd Ms Williams a Ms James fod yr adduned am fwy o arian yn "cael ei groesawu", ond yn codi cwestiynau yn sgil pwy fydd yn elwa.

Mae'r gweinidogion yn galw ar gynrychiolwyr o wledydd y DU i fod ar fwrdd UKRI, gyda symiau ar gyfer y gwledydd yn cael eu clustnodi.

Mae'r gweinidogion yn mynnu fod y DU yn tanwario ar ymchwil a datblygu o'i gymharu â gwledydd eraill. Nodwyd llwyddiant cynllun Sêr Cymru ar gyfer denu gwyddonwyr blaenllaw, fel prosiect y gallai weithio ar hyd y DU.

Awgrymodd Ms Williams a Ms James bod y Ffindir a'r Swistir yn wledydd ble mae llywodraethau ffederal a rhanbarthol wedi cyd-weithio i hyrwyddo arloesedd.

"Os ydym ni fel cynrychiolwyr o wahanol bleidiau gwleidyddol (Democratiaid Rhyddfrydol a Llafur) yn gallu gweithio gyda chenhedloedd eraill i gytuno ar y gwaith hwn, rydym yn credu eu bod hi'n bosib i lywodraeth y DU i ehangu eu gafael tu hwnt i'r triongl aur drwy gael gafael ar ddyfodol mwy llewyrchus," medden nhw.

Awgrymodd y ddwy y gall newidiadau gael eu cyflwyno i fesur addysg uwch ac ymchwil sydd yn cael ei drafod ar hyn o bryd yn Nhŷ'r Arglwyddi.