Pennaeth corff iechyd 'wedi'i wahardd ers Chwefror 2016'

Tony Rucinski
Image caption Mae Tony Rucinski wedi ei wahardd o'i swydd ers 11 mis

Mae BBC Cymru ar ddeall bod prif weithredwr corff gwarchod cleifion wedi cael ei wahardd o'i swydd ar dâl llawn ers mis Chwefror 2016.

Mae bwrdd Cynghorau Iechyd Cymuned yn gwrthod dweud pam fod Tony Rucinski wedi ei wahardd.

Yn ôl ebyst gafodd eu hanfon cyn iddo gael ei wahardd, ac sydd wedi'u gweld gan y BBC, roedd Dr Rucinski wedi codi pryderon bod cadeirydd y bwrdd, Mutale Merill, wedi cael ei dylanwadu gan weinidog llywodraeth i'w atal rhag gwneud cyfweliadau.

Dyw cynnwys yr ebyst ddim yn "ffeithiol gywir", yn ôl Ms Merill, ac mae Dr Rucinski wedi cael "cyfarwyddyd i beidio â gwneud sylw".

Mae'r corff yn disgrifio ei hun fel "llais annibynnol cleifion" yng Nghymru, ac roedd ganddyn nhw a'r saith Cyngor Iechyd Cymuned maen nhw'n gyfrifol amdanynt gyllideb o £3.8miliwn yn 2015/16.

Codi pryderon

Cafodd Tony Rucinski ei benodi'n brif weithredwr y corff ym mis Gorffennaf 2015, ac fe ddywedodd ar y pryd ei fod yno i "wneud i bethau ddigwydd".

Bedwar mis yn ddiweddarach cafodd Mutale Merrill ei phenodi gan Lywodraeth Cymru fel cadeirydd y bwrdd.

Cafodd Dr Rucinski ei wahardd ym mis Chwefror 2016, ac mae sawl ffynhonnell wedi dweud wrth BBC Cymru bod tensiwn yn bodoli rhwng Mr Rucinski a Ms Merrill cyn y gwaharddiad.

Mewn ebost i Ms Merrill cyn iddo gael ei wahardd, cododd Mr Rucinski bryderon ei fod wedi ei atal rhag gwneud cyfweliad ar fenter iechyd digidol Llywodraeth Cymru yn Rhagfyr 2015, ac ar adroddiad OECD yn cymharu gwasanaethau iechyd y DU ym mis Chwefror 2016.

Yn yr ebyst dywedodd Dr Rucinski bod ei swydd ddisgrifiad yn cynnwys gwneud cyfweliadau â'r wasg, gan ddweud ei fod yn teimlo bod cyfarwyddyd Ms Merrill iddo beidio â gwneud cyfweliadau wedi ei ddylanwadu gan gyfarfod â gweinidog o Lywodraeth Cymru.

Yn dilyn ei waharddiad cafodd cyfarfod bwrdd ei gynnal, gyda'r cofnodion yn dweud bod Ms Merrill wedi dweud bod "embargo cyfryngau" ond wedi'i osod ar y prif weithredwr yn achos stori'r OECD.

Ychwanegodd y cofnodion bod "rhywfaint o gyd-destun tu ôl i'r penderfyniad na ellir ei rannu" a bod "sgwrs am yr angen ar gyfer protocol cyfryngau wedi ei drafod â'r prif weithredwr".

'Ddim yn gywir'

Yn Ebrill 2016 anfonodd Mr Rucinski ebost i Swyddfa Archwilio Cymru yn honni bod Ms Merrill "wedi rhoi gwybod i mi ar lafar bod gweinidog wedi dweud wrthi am beidio â gadael i mi siarad â'r wasg nac ymddangos yn gyhoeddus bellach".

Dywedodd hefyd ei fod yn credu bod "llais annibynnol cleifion a'r cyhoedd yng Nghymru yn cael ei dawelu yn ystod cyfnod allweddol yn ein sgwrs genedlaethol am iechyd".

Mae Ms Merrill wedi dweud nad yw hi'n derbyn bod yr honiadau yn ebyst Mr Rucinski yn ffeithiol gywir, ond nad yw hi am wneud sylw pellach tra bod y broses fewnol yn parhau.

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru bod gwaharddiad Mr Rucinski yn "fater mewnol i fwrdd CIC", ac fe ddywedodd llefarydd ar ran Swyddfa Archwilio Cymru fod y Swyddfa wedi dod i'r casgliad nad nad oedd y mater yn dod o dan orchwyl yr archwiliwr cyffredinol ond y bydd yn cadw llygad ar bethau.