Annog ffermwyr i greu corff newydd i drafod pris llaeth

Gwartheg

Mae ffermwyr llaeth yng Nghymru yn cael eu hannog i lunio corff newydd fydd yn eu galluogi i drafod pris llaeth ag un llais.

Yn ôl yr undebau amaeth fe allai creu Corff Cynhyrchwyr Llaeth (DPO) helpu gosod y diwydiant ar seiliau mwy cadarn.

Byddai'n golygu bod ffermydd teuluol ar draws y wlad yn uno i drafod telerau gyda phroseswyr llaeth fel un uned gyfreithiol.

Y gobaith yw y bydd yn symleiddio'r ffordd y mae ffermwyr yn delio â phroseswyr, gan helpu denu mwy ohonyn nhw i Gymru.

Ond mae adroddiad wedi rhybuddio y gallai perswadio ffermwyr i ymuno fod yn her, tra na fyddai rheidrwydd ar broseswyr i ddod i gytundeb â chorff o'r fath.

Ar hyn o bryd mae un corff DPO yn weithredol yn Lloegr ac un yn Yr Alban, ond maent yn gyffredin trwy Ewrop, yn enwedig yn Yr Almaen.

Denu proseswyr i Gymru

Mae grŵp, sy'n cynnwys y ddau undeb ffermio, yn edrych i weld os all y DPO chwarae rôl er mwyn sicrhau bod y diwydiant yng Nghymru yn parhau.

Dywedodd cadeirydd bwrdd llaeth NFU Cymru, Aled Jones wrth BBC Cymru y gallai "ffermwyr sydd yn dod at ei gilydd" arwain at "ffordd fwy proffesiynol o weithredu".

"Dwi'n meddwl bod yna gymaint yn fwy o gryfder os 'da chi'n gweithredu fel un corff," meddai.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Yn ôl Aled Jones mae angen gweithio mewn ffordd "mwy aeddfed" gyda phroseswyr llaeth

Yn y blynyddoedd diwethaf mae ffermwyr wedi protestio y tu allan i hufenfeydd ynglŷn â phrisiau llaeth.

Ond mae Mr Jones yn dweud bod angen canolbwyntio ar sefydlu perthynas well gyda'r bobl sydd yn prosesu'r llaeth.

"Os barhawn ni fel ag yr ydan ni - mae 'na ychydig bach o brotestio ac yn y blaen - faint o wahaniaeth mae hynny yn gwneud?" meddai.

"Mae'n rhaid i ni weithio mewn ffordd wahanol, mewn dull gwahanol, dull mwy aeddfed o bosib."

Ychwanegodd hefyd bod bron hanner llaeth Cymru yn mynd y tu allan i'r wlad i gael ei brosesu.

"Yn y tymor hir dwi'n gobeithio y gallwn ni ddenu mwy o broseswyr i Gymru, gan weld y ffaith ei fod yn le da i fuddsoddi," meddai.

Image copyright PA
Image caption Mae sefyllfa nifer o ffermwyr llaeth yng Nghymru yn fregus

Prif bwrpas y DPO yw trafod telerau ac amodau'r cynnyrch, yn cynnwys y pris, gydag un neu yn fwy o'r proseswyr llaeth.

Maen nhw felly yn cael eu heithrio rhag rhai elfennau o'r gyfraith gystadleuol.

Yn ôl Mr Jones mae'r syniad yn cynnig sicrwydd a gwell gwerth am arian i'r cynhyrchwyr a'r proseswyr, ond gall gymryd blynyddoedd i sefydlu'r corff.

Ffermwyr yn 'wyliadwrus'

Roedd adroddiad gafodd ei gomisiynu gan y grŵp gweithredol yn rhybuddio y gallai fod yn heriol perswadio ffermwyr i gymryd rhan.

Dywedodd awduron yr adroddiad, Promar International nad oes gan ffermio cydweithredol record dda ym Mhrydain, ac y byddai nifer o ffermwyr yn wyliadwrus.

Ond roedd yr ymgynghorwyr yn dod i'r casgliad y dylai ffermwyr yng Nghymru ystyried y DPO o ddifri neu fyw "gyda'r gwallgofrwydd o dderbyn y status quo".

Mae gweinidogion Llywodraeth y DU wedi awgrymu y gallan nhw chwarae rôl yn y mater.

Felly mae arweinwyr yn y byd amaeth yn dweud na fyddai'r syniad - sydd wedi esblygu o gyfraith yr Undeb Ewropeaidd - yn cael ei effeithio gan Brexit.

Image copyright Thinkstock
Image caption Mae'r adroddiad gan Promar International yn rhybuddio y bydd hi yn anodd perswadio ffermwyr llaeth i fod yn rhan o'r DPO

Mae sefyllfa nifer o ffermwyr llaeth yng Nghymru yn fregus wedi ychydig o flynyddoedd cythryblus pan wnaeth pris llaeth ostwng.

Mae ffigyrau yn dangos bod nifer y ffermwyr llaeth wedi haneru yn ystod y 15 mlynedd diwethaf, gyda thri ffermwr y mis ar gyfartaledd yn gadael y diwydiant.

Er bod prisiau llaeth wedi cynyddu rhywfaint yn y misoedd diwethaf mae arweinwyr ffermio yn dweud bod nifer o gynhyrchwyr yn dal i gael trafferth, a bod ganddynt ddyledion mawr.

Bydd cyfres tair rhan, sy'n dechrau ar BBC One Wales ddydd Llun, yn edrych yn fanylach ar broblemau'r sector llaeth.

Dywedodd cyflwynydd y rhaglen, Gareth Wyn Jones bod gan y diwydiant amaeth cyfan "ran i'w chwarae, o'r ffermwyr mynydd i'r ffermwyr iseldir".

"Mae gennym ni rhan i weithio gyda'n gilydd," meddai.

Mae'n credu y gallai'r DPO neu gorff cydweithredol fod yn ffordd ymlaen, ond bod gan y llywodraeth hefyd rôl bwysig i'w chwarae.