Khat 'dal yn hawdd i'w brynu' er ei fod yn anghyfreithlon

Khat

Mae planhigyn sydd yn anghyfreithlon ers 2014 yn dal yn hawdd i gael gafael arno, ond mae'r pris wedi cynyddu a'r ansawdd wedi dirywio meddai pobl sydd yn ei ddefnyddio.

Maen nhw'n honni bod gwahardd khat, sydd yn gyffur poblogaidd ymhlith cymunedau Somali a Yemeni, ddim wedi cael unrhyw effaith ond mae arweinwyr yn dweud bod y gwaharddiad wedi bod yn bositif.

Yn Affrica mae khat yn cael ei dyfu ac mae wedi cael ei gnoi ers canrifoedd yno ac yng ngorllewin Asia.

Mae'n gyffur Dosbarth C erbyn hyn, ac mae'n bosib i unigolion sy'n bwriadu ei werthu gael eu cosbi'n llym.

'Dan ddaear'

Roedd penderfyniad Llywodraeth y Deyrnas Unedig i roi'r cyffur yn Nosbarth C yn mynd yn groes i argymhelliad y corff sydd yn rhoi cyngor ar gam ddefnydd cyffuriau. Fe ddaeth y gwaharddiad i rym ar 24 Mehefin 2014.

Dywedodd Theresa May, oedd yn ysgrifennydd cartref ar y pryd, ei bod eisiau atal Prydain rhag dod yn ganolbwynt smyglo khat i wledydd lle'r oedd wedi ei wahardd.

Pryder arall oedd effaith y cyffur ar iechyd pobl a'r teulu.

Mae unigolion sydd yn defnyddio khat yn ardal Trebiwt o Gaerdydd wedi dweud wrth raglen BBC Radio Wales Eye On Wales bod y cyffur wedi mynd "dan ddaear fel unrhyw gyffur anghyfreithlon arall. Mae o bob man".

Image caption Mae khat yn cael ei dyfu yn Affrica

Dywedodd un person sydd yn cymryd y cyffur bod y pris wedi cynyddu o £3 i £10 a'i fod nawr yn cael ei werthu yn sych.

Mae khat yn fwy effeithiol yn ffres ac o fewn ychydig ddyddiau ar ôl cael ei gynaeafu. Cyn y gwaharddiad roedd y cyffur yn cyrraedd Prydain trwy feysydd awyr ac yn cael ei ddosbarthu i gymunedau Yemeni a Somali.

Mae John Corkery o Brifysgol Hertfordshire wedi gwneud gwaith ymchwil i ddefnydd khat.

"Ers y gwaharddiad ym mis Mehefin, yn 2014/15 roedd 299 o achosion lle cafodd y cyffur ei gymryd. Yn 2015/16 fe gynyddodd hyn i 510. Yn ystod y cyfnod yna cynyddu wnaeth y swm hefyd o 7,000 kilo i 11,600 kilo yn 2015/16.

"Mae'r ffigyrau yma yn berthnasol i Gymru a Lloegr."

'Ymddygiad gwell'

Yn ôl Saeed Ebrahim, sydd yn weithwraig datblygu yn y gymuned, mae'r gwaharddiad wedi bod yn effeithiol: "Mae teuluoedd yn gweithio gyda'i gilydd a dynion wedi mynd yn ôl i'w gwaith.

"Ond fe ddylai help fod ar gael i'r rhai sydd wedi mynd yn angof... mae 'na fwlch mawr sydd angen ei lenwi."

Dywedodd Ditectif Prif Arolygydd Heddlu De Cymru, Dan Howe mai dim ond pedwar digwyddiad sydd wedi bod lle mae'r heddlu wedi dod o hyd i khat ers y gwaharddiad yn yr ardal.

"Yr hyn welon ni cyn y gwaharddiad oedd bod khat yn ffactor mewn ymddygiad gwrthgymdeithasol yn ardal Bae Caerdydd.

"Byddai pobl yn cnoi khat am sawl awr a byddai hyn yn arwain at bobl yn sefyllian ac yn gadael sbwriel. Ers y gwaharddiad rydyn ni wedi cael llawer yn llai o adroddiadau o hyn yn digwydd."