75 mlynedd rhaglen Gymraeg aeth yn boblogaidd dros y DU

Radio Times
Image caption Hysbyseb y rhaglen gyntaf yn y Radio Times

Mae'n 75 mlynedd ers darllediad cyntaf rhaglen radio yn y Gymraeg ddaeth yn annisgwyl o boblogaidd ar draws y DU.

Lansiwyd rhaglen emynau Caniadaeth y Cysegr gan y BBC yn 1942, gyda'r wlad yn parhau i fod yng nghanol yr Ail Ryfel Byd.

Ond oherwydd diffyg trosglwyddyddion i wahaniaethu rhwng signalau gwasanaethau Cymraeg a Saesneg, roedd yn cael ei ddarlledu drwy Brydain gyfan.

Daeth y rhaglen yn boblogaidd tu hwnt, cymaint felly i'r BBC dderbyn llwyth o gwynion ar ôl iddi ddechrau cael ei darlledu ar donfeddi Cymraeg yn unig wedi'r rhyfel.

'Rhagori'

Y poblogrwydd hwnnw arweiniodd at sefydlu rhaglen 'Dechrau Canu Dechrau Canmol' ar BBC Wales yn 1961, ac yn fuan wedi hynny 'Songs of Praise' yn y Saesneg.

Yn ôl Radio Times yr wythnos honno, cafodd rhaglen gyntaf Caniadaeth y Cysegr ar 15 Chwefror 1942 ei chyflwyno gan Idris Lewis, gyda Chantorion Llanelli yn canu a DH Lewis yn arwain.

Ac mae'r cyfansoddwr Richard Elfyn Jones yn credu ei fod yn deall pam i'r rhaglen apelio i gynulleidfa ehangach na'r Cymry.

"Does gen i ddim amheuaeth bod y dreftadaeth Gymreig yn rhagori rywfaint, yn enwedig o ran safon yr emynau, o'i gymharu â'r hyn o'r gwledydd eraill, gan gynnwys y Saeson," meddai.

Image copyright Llyfrgell Genedlaethol Cymru
Image caption Cynulleidfa 'Caniadaeth y Cysegr' gafodd eu recordio yng Nghapel Presbyteraidd Soar, Llanfechain ar 7 Hydref, 1953

Mae'r rhaglen bellach yn cael ei darlledu ar BBC Radio Cymru am 16:30 ar ddydd Sul, ac fe ddywedodd golygydd Radio Cymru, Betsan Powys ei bod yn "rhan bwysig o stori'r orsaf".

"Mae'n dda gwybod fod y gyfres wedi cael cymaint o ddylanwad yng Nghymru a thu hwnt," meddai.

Ond dywedodd cynhyrchydd presennol y rhaglen, Ceri Wyn Richards fod ganddi "bryder" am y 75 mlynedd nesaf os nad yw pobl yn cynnal y traddodiad cerddorol.

"Er bod cadarnleoedd sydd yn parchu'r traddodiad, mae gennym ni i gyd ddyletswydd - os oes gennym ni ddiddordeb yn ein hanes o ganu emynau - i sicrhau bod y dreftadaeth bwysig hon yn parhau."