Pryd mae'r Pasg?

  • 28 Mawrth 2017

Mae'r gwanwyn wedi cyrraedd ond pryd mae'r Pasg?

Mae dyddiadau'r ŵyl gristnogol yn newid yn flynyddol. Ond pam?

Mae Cymru Fyw am geisio egluro hynny a rhoi ambell syniad i chi am y gweithgareddau y gallwch chi eu gwneud dros yr ŵyl. O ie, mi gewch chi gyngor amserol hefyd ynglŷn â phryd mae'n iawn i fwyta wyau pasg...

Dilyn y lleuad

Mae pennu dyddiad Sul y Pasg yn syml mewn gwirionedd er bod y dyddiad yn newid mor gyson dros y blynyddoedd.

Mae calendr yr eglwys yn dilyn y lleuad, ac mae dyddiad Sul y Pasg yn dibynnu ar safle'r lleuad pan fydd cyhydnos y gwanwyn (spring equinox), sef 21 Mawrth.

Ar ddiwrnod y cyhydnos mae nifer oriau'r dydd a'r nos yn gyfartal ac, wrth gwrs, mae dau bob blwyddyn: un yn y gwanwyn (mis Mawrth) ac un yn yr hydref (mis Medi).

Mae 'na leuad llawn bob 28 diwrnod. Bydd Sul y Pasg ar y Sul sy'n dilyn y lleuad llawn cyntaf ar ôl cyhydnos y gwanwyn.

Image caption Mae'r Pasg ar ei ffordd!

Rhy hwyr? Rhy gynnar?

Felly, 22 Mawrth yw'r dyddiad cynharaf posib ar gyfer Sul y Pasg (gan gymryd bod 'na leuad llawn wedi bod ar 21 Mawrth).

25 Ebrill yw'r dyddiad hwyraf ar gyfer Sul y Pasg.

Yn y blynyddoedd diwetha' y Pasg cynharaf i ni ei gael oedd nôl yn 2008. Fe syrthiodd Sul y Pasg ar 23 Mawrth y flwyddyn honno.

Does 'na'r un ohonom ni wedi byw i weld Pasg sy'n gynharach na hynny.

1818 oedd y tro diwethaf i Sul y Pasg fod mor gynnar â 22 Mawrth. Fydd hynny ddim yn digwydd eto tan y flwyddyn 2285!

Efallai bod rhai o'n darllenwyr yn cofio Sul y Pasg 1943. Hwn oedd y tro diwethaf i'r Pasg fod ar ei hwyraf. Y tro nesaf fydd ymhen 21 mlynedd, yn 2038.

Roedd 'na lot o wy-bodaeth i'w chymryd i mewn yn doedd? Beth am droi felly at y wyau...

Image caption 'Dyn ni'n cymryd yn ganiataol na fydd eich wŷ pasg chi mor fawr â hwn dorrodd record y byd

Y geni newydd

Mae nifer yn credu fod wyau wedi cael eu mabwysiadu gan Gristnogaeth o hen ddefodau paganaidd y gorffennol. Bryd hynny roedd bywyd newydd y gwanwyn yn cael ei ddathlu a'i addoli wedi caledi'r gaeaf. Felly, roedd wyau'n symbol o'r geni newydd.

Oherwydd symbolrwydd y wyau, penderfynodd arweinwyr eglwysig nad oedd hawl gan bobl i fwyta wyau yn ystod y Grawys, sef y deugain diwrnod rhwng dydd Mawrth Ynyd (diwrnod crempog) a Sul y Pasg.

Wrth reswm, doedd yr ieir ddim yn gwybod hyn ac yn parhau i ddodwy, ac felly byddai wyau'r cyfnod yma'n cael eu cadw a'u haddurno ar gyfer eu bwyta ar Sul y Pasg.

Daeth wyau siocled yn boblogaidd adeg Oes Fictoria. Yn ôl rhai, datblygodd yr arfer o greu wyau heb ganol fel symbol o fedd gwag Crist... er bod y rhai mwy sinigaidd yn ein plith yn credu mai ymagis i arbed siocled oedd hon. Penderfynwch chi!

Ers degawdau hefyd mae hi wedi bod yn arferol i ysgolion fod ar gau dros ŵyl y Pasg. Dyma i chi rai o awgrymiadau Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth Cymru, ar gyfer ambell i weithgaredd dros yr Ŵyl. Mae Sul y Pasg eleni ar 16 Ebrill:


Dydd Sul 16 Ebrill

Helfa Wyau Pasg - Lleoliadau amrywiol, 11:00 - 16:00

Gall teuluoedd ddod draw i un o 17 o safleoedd Cadw ddydd Sul y Pasg i gymryd rhan mewn helfa wyau Pasg. Bydd anrhegion y Pasg yn cael eu rhoi i'r plant cyntaf sy'n cymryd rhan felly caiff ymwelwyr eu hannog i gyrraedd yn fuan.

Ymhlith y safleoedd sy'n cymryd rhan mae: Castell Cricieth, Castell Biwmares, Castell Coch, Capel y Rug, Castell Caerffili, Castell Dinbych, Castell Cydweli, Castell Talacharn, Abaty Ystrad Fflur, Abaty Glyn y Groes, Castell Caernarfon, Castell Rhuddlan, Plas Mawr, Plas yr Esgob a Chastell Oxwich.

Image copyright EyeImagery
Image caption Bydd hwyl i'w gael yng Nghastell Rhuddlan ar Sul y Pasg

Dydd Sul 16 Ebrill - Dydd Llun 17 Ebrill

Penwythnos Canoloesol y Pasg yng Nghastell Caerffili, 10:00 - 16:00

Mae'r digwyddiad hwn, sy'n boblogaidd ymhlith pobl o bob oedran, yn uchafbwynt yng nghalendr Cadw. Bydd gweithgareddau amrywiol ar gael, fel cael cyfle i roi cynnig ar saethyddiaeth, gemau canoloesol, arddangosfeydd ymladd milwrol ac arddangosfeydd arfau.

Image caption Mae digon o weithgareddau amrywiol yng Nghastell Caerffili dros y Pasg

Dydd Sul 16 Ebrill

Hwyl y Pasg yng Nghastell Harlech, 10:00-16:00

Yn ogystal â helfa wyau pasg flynyddol y castell bydd yna gyfle i fynd nôl mewn amser gyda hanes byw, gemau ac antur ganoloesol.

Image caption Ail fyw'r gorffennol yng Ngahstell Harlech

Dydd Sadwrn 15 Ebrill - Dydd Llun 17 Ebrill

Penwythnos Canoloesol y Pasg yng Nghastell Biwmares, 11:00-16:00

Bydd ymwelwyr yn camu'n ôl mewn amser gyda gweithgareddau amrywiol fel cael cyfle i roi cynnig ar saethyddiaeth, gemau canoloesol, arddangosfeydd ymladd milwrol ac arddangosfeydd arfau.

Hefyd, bydd plant yn gallu mynd i ysgol swyddogol y castell ar gyfer milwyr i ddysgu sut mae amddiffyn y castell rhag ymosodiadau gan y gelyn.

Image copyright EyeImagery
Image caption Bydd saethwyr yn arddangos eu doniau ym mhenwythnos Canoloesol y Pasg yng Nghastell Biwmares dydd Sadwrn, Sul a Llun y Pasg

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.