Amser mynd adre'!

  • 10 Mawrth 2017
Cloc

'Chydig eiliadau gymrodd hi i gasglwr clociau o Iwerddon benderfynu y dylai o anfon un o'r creiriau yn ei gasgliad yn ôl i Gymru.

Roedd Phil Appelby wedi treulio awr neu ddwy mewn arwerthiant cist car yn Abbeyshrule, tua 70 milltir i'r gorllewin o Ddulyn, pan ddaeth ar draws cloc arbennig.

"Ro'n i wrth fy modd gyda'r cloc, mae'n un hardd iawn," meddai. "Rwy'n casglu hen glociau, ac roedd yr arysgrif arno wedi cipio fy nychymyg."

Aeth saith mlynedd heibio tan i Phil benderfynu dod i wybod mwy am hanes y cloc. Felly heb oedi ymhellach aeth ati i wneud gwaith ditectif ar y cyfryngau cymdeithasol er mwyn deall beth oedd y neges ar y plac pres ar y cloc.

"Mi wnes i roi lluniau o'r cloc a neges ar Facebook gan ofyn am unrhyw wybodaeth am hanes y cloc, a phwy oedd ei berchennog."

Eiliadau fel hyn...

"Cefais fy syfrdanu gyda phŵer y cyfrwng. Bron o'r funud gyntaf roedd y negeseuon yn llifo. O fewn awr ro'n i wedi cael cyfieithiad llawn o'r geiriau Cymraeg. Mi wnes i ddeall mai anrheg priodas oedd y cloc gafodd ei gyflwyno i briodferch o'r Felinehli bron i 85 o flynyddoedd yn ôl."

Cyn bod bys bach y cloc wedi cael cyfle i droi roedd neges Phil wedi ei rhannu ar wefan gymunedol y pentre' a daeth rhagor o wybodaeth i law am Sophie Williams, y ferch ifanc briododd yn 1932.

"Mi wnes i ddeall ei bod hi'n weithgar iawn yn y capel ac yn dysgu'r piano i nifer o blant y pentref. 'Anti Sophie' oedd pawb yn ei galw, ac roedd ei theulu'n rhedeg siop Menai Stores ar Stryd Bangor yn y pentre'.

"Er bod Anti Sophie wedi marw cefais wybod nod perthynas iddi hi yn dal i fyw yn y pentre'."

Roedd Sophie Williams yn hen fodryb i Marian Owen. Mewn llai na diwrnod roedd Phil Appleby wedi llwyddo i gael sgwrs efo hi a dechrau gwneud trefniadau i ddychwelyd y cloc i'w hen gynefin.

"Ro'n i'n cofio Anti Soph yn iawn," meddai Marian. "Mi 'naeth hi fyw tan ei bod hi'n 90. Ond dwn i ddim sut wnaeth y cloc gyrraedd canol Iwerddon.

Munud i feddwl

"Mam wnaeth glirio'r tŷ gan fod Anti Soph yn byw yn Felin' ma', ond dwi'n synnu ei bod hi ddim wedi cadw'r cloc. Dwi'n cofio'r cloc yn iawn yn y tŷ.

"Ella fod mam ddim wedi gweld y plac, a ddim wedi sylweddoli pa mor bwysig oedd o, ond dwi'n dal ddim yn dallt sut wnaeth o gyrraedd Iwerddon!"

"Dwi'n falch bod Phil wedi rhoi'r llun ar Facebook. Dwi ddim arno fo fy hun ond roedd 'na lot fawr o bobl Y Felin 'ma'n 'nabod Anti Sophie oherwydd bod ei thaid yn rhedeg y siop. Felly dwi ddim yn synnu na chymrodd hi'n hir iawn iddo fo lwyddo gysylltu efo fi.

"'Di'r cloc ddim wedi dod adre' eto. Mae Phil yn gobeithio galw heibio pan fydd o'n teithio i Birmingham nesa'.

"Dwi'n edrych ymlaen yn fawr at ei gael yn ôl. Dim ond fi sydd ar ôl erbyn hyn, felly mi fydd hi'n braf cael rhywbeth i gofio'r amser yng nghwmni Anti Soph."

Image copyright Mari Emlyn
Image caption Capel Moriah, Y Felinheli tua 1986. Erbyn heddiw, mae wedi'i ddymchwel