Cwis: Gwarchod yr enwau

  • 15 Mawrth 2017
Ai llun wedi crymanu fel hyn yw ystyr Crymlyn yng Nghaerffili? Image copyright Cyngor Caerffili
Image caption Ai llun wedi crymanu fel hyn yw ystyr Crymlyn yng Nghaerffili?

Mae 'na ymgyrch newydd yn y Cynulliad i warchod rhai o enwau hanesyddol Cymru.

Faint ydych chi'n ei wybod am darddiad rhai o enwau lleoedd Cymru? Rhowch gynnig arni.

(Mae'r atebion ar y gwaelod)


1. Sblot

Mae enw un o faestrefi Caerdydd yn deillio o:

a) Yr Hen Gymraeg am 'Sboldaich' sy'n golygu ffos

b) Hen arferiad o ollwng cerrig i'r Afon Tâf i fesur dyfnder

c) O'r Saesneg plot, sef darn o dir

2. Caersws

Mae'r dref fechan ym Mhowys wedi'i henwi ar ôl:

a) Y frenhines Swys

b) Y gusan gyntaf yng Nghymru

c) Safle casgliad mwya'r byd o rywogaethau anifeiliad yn y 10ed ganrif

Image copyright Eirian Evans
Image caption Gawsoch chi 'rioed sws yma?

3. Prion

Mae'r pentref yn Sir Ddinbych wedi ei enwi ar ôl:

a) Hen briordy lleol

b) Y gair 'purion', sef perffaith

c) Sant o'r 8fed ganrif

4) Crymlyn

Mae'r pentref yn Sir Caerffili wedi ei enwi ar ôl:

a) Y traddodiad lleol o grymanu gwair

b) Crum, llywodraethwr Rhufeinig y rhan hon o'r de ddwyrain ar un adeg

c) 'Llyn crwm', sef llyn sydd â thro ynddo

5) Rhydyclafdy

Mae'r pentref ym Mhen Llŷn wedi cael ei enw oherwydd:

a) Afon Clafdy sy'n rhedeg trwy'r pentref

b) Roedd ysbyty i'r gwahanglwyfion yno ar un adeg

c) Y meistr tir Syr Edward Clafdy yn y 16eg ganrif

Image copyright Alan Fryer
Image caption Oedd 'na hen ysbyty gerllaw?

6) Slebets

Mae enw'r pentref rhwng Arberth a Hwlffordd yn Sir Benfro wedi ei enwi ar ôl:

a) Yr hen air Saesneg bec, sef nant

b) Gwin a oedd yn cael ei gynhyrchu gan fynachod

c) Enwogion o'r Oesoedd Canol oedd yn dod i gamblo

7) Plwmp

Mae'r pentref yng Ngheredigion wedi cael ei enw arferol oherwydd:

a) Fod olion plwm yma ar un adeg

b) Ei fod, yn yr 16eg ganrif, yn fan poblogaidd i bobl Sir Aberteifi i ddatrys anghydfod ac i ddweud eu dweud "yn blwmp ac yn blaen"

c) Pwmp dŵr (ar fuarth fferm yn wreiddiol)

8) Llannerch-y-medd

Cafodd y pentref yn Ynys Môn ei enw oherwydd:

a) Y pentref oedd yr unig ran o Ynys Môn oedd o dan reolaeth awdurdodau'r tir mawr ar un adeg

b) Roedd medd, y ddiod, yn cael ei gynhyrchu yma

c) Roedd hi'n ardal goediog tan i'r Tywysog Medd losgi'r coed gan greu digon o le i godi bythynnod i'w bobl

Image copyright Roger Gilbertson
Image caption Lleoliad coedwig fawr ar un adeg?

9) Bryn Saith Marchog

Cafodd y pentref ei enwi ar ôl:

a) Sant fu gynt yn filwr

b) Saith o filwyr Owain Glyndŵr gafodd eu lladd gan luoedd Iarll de Grey

c) Marchogion unigol a oedd yn ôl chwedl yn gwarchod bryniau Clwyd rhag y diafol


Atebion:

1). c

2). a

3). b

4). c

5). b

6). a

7). c

8). b

9). a