Alun Cairns: Y Cynulliad nawr yn 'Senedd go iawn'

Alun Cairns
Image caption Mae'r newidiadau'n "adlewyrchu aeddfedrwydd y sefydliadau datganoledig" medd Alun Cairns

Mae Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns, yn dweud bod pwerau datganoledig sydd wedi dod i rym yn dangos bod "y Cynulliad wedi aeddfedu i fod yn Senedd go iawn".

Mae'r pwerau yn cynyddu gallu Cymru i fenthyg arian ac yn galluogi gweinidogion Cymru a'r DU ddod i gytundeb ar ddŵr sy'n llifo ar draws y ffin gyda Lloegr.

Hefyd mae Deddf Cymru 2017 yn rhoi grymoedd i'r Cynulliad dros ffracio, cyflogau athrawon ac yn rhoi'r gallu i'r sefydliad newid ei enw.

Ond mae rhai ACau wedi beirniadu'r ddeddfwriaeth, gan ddweud ei bod yn tynnu pwerau ar rai materion yn ôl i San Steffan.

Mae'r newidiadau'n golygu bod gan y Cynulliad hefyd y gallu i wahardd peiriannau betio, gosod dyddiad etholiadau ac oedran pleidleisio, ac yn rhoi pwerau newydd iddo ar brosiectau ynni.

'Cywiro anghyfiawnder'

Mae Mr Cairns wedi dweud yn y gorffennol bod y ffaith nad yw bellach yn gallu rhwystro rhai cyfreithiau sy'n cael eu gwneud yng Nghymru am ddŵr yn cywiro "anghyfiawnder sy'n ddyledus ers amser".

Daw hyn 50 mlynedd ers i bentref Capel Celyn yng Ngwynedd gael ei foddi i greu cronfa i ddarparu dŵr i Lerpwl.

Image caption Yn 1965 cafodd pentref Capel Celyn ei foddi er mwyn cyflenwi dŵr i ddinas Lerpwl, penderfyniad oedd yn ddadleuol

Mae Llywodraeth Cymru nawr yn gallu benthyg hyd at £1bn - dwbl y £500m blaenorol - ar gyfer prosiectau isadeiledd.

Mae mesurau eraill yn y ddeddf hefyd yn ailddatgan bod y Cynulliad a Llywodraeth Cymru yn nodweddion parhaol o drefniadau cyfansoddiadol y DU, ac na fydd San Steffan yn pasio cyfreithiau ar faterion datganoledig heb ganiatâd gan Aelodau'r Cynulliad.

"O heddiw ymlaen, gall y Cynulliad benderfynu ar deitl newydd os mai dyma y mae'r aelodau eisiau," meddai Mr Cairns.

"Ni fydda i, na fy olynwyr, â'r hawl i sedd yn y Cynulliad ac ni fydd rhaid i ni annerch y Cynulliad yn flynyddol am araith y Frenhines.

"Gyda'i gilydd, mae'r newidiadau yma yn adlewyrchu aeddfedrwydd y sefydliadau datganoledig yng Nghymru a nodi dechrau'r trawsnewidiad y bydd Deddf Cymru yn rhoi ar waith."

Mae'r pwerau yn dod i rym yn awtomatig ddydd Gwener, union ddeufis wedi i Fesur Cymru dderbyn Cydsyniad Brenhinol ar 31 Ionawr.