"Dim byd yn rhwystr"

Lleucu a'i brawd bach ar draeth Aberdaron Image copyright Delyth Wyn Jones
Image caption Lleucu a'i brawd bach ar draeth Aberdaron

Mae Lleucu Elfyn Jones, naw oed, o Aberdaron bellach yn ferch hapus ei byd, yn mwynhau nofio, beicio a rhedeg o gwmpas fel unrhyw blentyn arall.

Ond cafodd ddechrau go sigledig pan yn fabi, pan gafodd dysplasia datblygiadol y glun neu DDH (developmental dysplasia of the hip). Mae Delyth Wyn Jones, ei mam, yn rhannu ei stori gyda Cymru Fyw.


"Pan gafodd Lleucu ei geni roeddwn ni wrth reswm wedi gwirioni ac mor falch bod ein babi cyntaf ni'n holliach ac yn berffaith. Ond pan oedd hi ychydig o fisoedd oed fe wnes i sylwi ar ambell beth," meddai.

"Doedd y crychau yn ei choesau ddim yn gymesur, ac roedd un goes yn hirach na'r llall. A phan ro'n i'n newid clwt neu'n ei golchi hi, doedd dim modd rhoi un goes yn fflat i'r ochr."

Roedd ganddi hi ychydig o symptomau eraill hefyd, meddai, ac mae'n cyfaddef ei bod hi wedi gwneud beth mae nifer o rieni yn ei wneud, sef troi at Google.

"Y canlyniad? DDH, sef term swyddogol am clicky hips," meddai Delyth Wyn Jones. Cafodd y diagnosis hwnnw ei gadarnhau gan arbenigwyr yn ysbyty Alder Hey yn Lerpwl.

"Roedd y meddygon yn gweld fod amser yn brin a bod angen llawdriniaeth yn eithaf sydyn.

"Dyma pryd y cawsom ni wybod fod y flwyddyn nesaf yn mynd i fod tipyn gwahanol i be' ro'n ni wedi ei ddisgwyl a'i obeithio efo'n babi cyntaf."

Gyda DDH, dydy'r glun ddim fel y dylai fod a mae yna abnormaledd yn siâp pen asgwrn y ffemwr neu yn siâp yr asetabwlwm (y soced).

Image copyright Delyth Wyn Jones
Image caption Cyfnod pryderus pan oedd Lleucu yn cael triniaeth yn ysbyty Alder Hey, Lerpwl

Babi 'fel bricsen'

Er i Lleucu gael ei harchwilio'n syth ar ôl ei geni, ac eto gan y meddyg teulu pan oedd hi'n chwe wythnos oed, wnaeth neb sylwi ar y cyflwr, meddai.

"Pan fydd diagnosis a thriniaeth gynnar yn digwydd gyda DDH mewn babi bach, mae'r canlyniad fel arfer yn dda iawn," meddai. "Ers talwm roedd posib ei wirio drwy wisgo dau glwt yn ôl y sôn - y double nappy.

"Erbyn heddiw, o'i ddal yn gynnar, mae posib ei wella wrth wisgo harnais."

Ond os bydd oedi'n digwydd yn y driniaeth, mae'n mynd yn fwy cymhleth, ac mae angen llawdriniaeth fel arfer heb sicrwydd o fod yn llwyddiannus.

"Gan fod Lleucu yn bum mis oed ar y pryd a bod ei chlun yn complete dislocation roedd rhaid iddi gael llawdriniaeth a bod mewn cast am wyth mis."

Er bod pum mis yn swnio yn ifanc mae o reit hen i gael diagnosis, meddai.

Mae rhai plant yn dipyn hŷn na hynny yn cael diagnosis hefyd - fel arfer gan nad oes symptomau tan iddyn nhw drio dysgu cerdded.

"Yn y llawdriniaeth, roedden nhw'n symud y glun nôl mewn i lle roedd hi fod ond gan nad oedd hi erioed wedi bod yn y lle cywir doedd dim soced wedi ei greu - felly roedd angen i'r glun gael ei dal mewn lle am wyth mis mewn cast er mwyn creu soced i'r belen," meddai.

"Ond nid dim ond un goes oedd mewn plaster - ond y ddwy goes o'i fferau i fyny at bron o dan ei cheseiliau.

"Am y tri mis olaf fe gafodd hi gast ychydig yn llai - am y ddwy goes yn unig gyda bar ar draws yn dal y ddwy yn sownd."

Image copyright Delyth Wyn Jones
Image caption Erbyn hyn mae Lleucu yn gallu mwynhau nifer o weithgareddau gan gynnwys nofio

'Torri calon'

Er bod hyn yn angenrheidiol, roedd gweld ei merch mewn cast yn torri ei chalon, meddai.

"Y ffaith fod ganddom ni fabi bach newydd oedd ar fin dechrau ei chyfnod pwysicaf o allu dechrau eistedd fyny, rowlio, cropian a cherdded - ond yn hytrach roedd hi fel bricsen.

"Yn drwm, methu plygu, methu symud. Doedd hi chwaith ddim yn gallu cael bath am wyth mis, roedd rhaid addasu pethau fel y pram, y set car, dod o hyd i gadair uchel addas lle'r oedd hi'n gallu eistedd yn hanner gorwedd ac oedd ddigon llydan ar gyfer y cast siâp broga.

"Doedd hi ddim yn gallu gwisgo'r holl ddillad del i fabis oedd ar gael ac roedd newid clwt yn job a hanner ac roedd rhaid bod mor wyliadwrus nad oedd yn unrhyw beth yn gollwng tu fewn i'r cast neu mi fysa fo wedi bod yn afiach iawn gan fod o ganddi am fisoedd.

"Ond y prif rwystr oedd methu gafael yn iawn ynddi hi, swatio efo hi, ei chario yn dyner a'i hanwesu - y pethau bach ond pwysig hynny mae rhywun yn gallu ei gymryd mor ganiataol."

Image copyright Delyth Wyn Jones

Rhwystr arall

Ar ôl y driniaeth yn y cast roedd popeth yn mynd yn dda, meddai, gyda Lleucu wedi dal fyny gyda gweddill y plant o'r un oed a hi.

Ond pan oedd hi'n bump oed, cawson nhw wybod bod gan Lleucu gyflwr arall, a oedd wedi effeithio ar yr un glun, sef Perthes disease.

"Cyflwr sy'n effeithio ar blant ydi hyn hefyd - lle mae'r gwaed am ryw reswm yn peidio mynd i asgwrn y glun ac mae'r asgwrn yn marw, cyn ail dyfu eto ond gall achosi pob math o broblemau.

"Fe gafodd lawdriniaeth fawr arall cyn treulio mwy o amser mewn cast eto a chyfnod mewn cadair olwyn. Yn ôl yr arbenigwyr does 'na ddim cysylltiad - ond pwy a ŵyr!

"Mae hi'n bendant ar y trywydd iawn ac yn gallu cymryd rhan yn y rhan fwyaf o weithgareddau erbyn hyn.

"'Da ni'n byw bob dydd fel y daw, ac yn croesi ein bysedd cyn pob apwyntiad ac x-ray yn Alder Hey."

Mae wirioneddol angen mwy o godi ymwybyddiaeth o DDH, meddai Delyth Wyn Jones.

"Mae'n gwneud gymaint o wahaniaeth cael diagnosis cynnar. Os ydyn nhw'n rhy hen mae'n bosib na fydd modd ei wella o gwbl, mae rhai plant wedi gorfod cael clun newydd yn ifanc iawn ac mae'n gallu achosi problemau fel osteoathritis pan yn oedolion ifanc.

"Dydi Lleucu ddim yn gweld dim byd fel rhwystr. Mae hi mor benderfynol, yn fodlon rhoi cynnig ar unrhyw beth, ac yn ofni dim byd.

"Mae hi hefyd yn deall ei bod wedi cael dechrau ychydig yn wahanol ond yn gweld hynny fel rhywbeth i'w gofleidio ac yn gwerthfawrogi a byw bywyd i'r eithaf."

Stori: Llinos Dafydd