Busnesau cydweithredol â rôl mewn gofal iechyd?

Joyce Samuel a Tony Lane
Image caption Mae Joyce Samuel, 84, a Tony Lane, 71, yn defnyddio canolfan Me, Myself and I

Gallai mwy o fusnesau sy'n eiddo i'r gweithwyr fod o gymorth wrth ddelio gyda diffyg arian ar gyfer gofal iechyd a gofal cymdeithasol, yn ôl Canolfan Cydweithredol Cymru.

Mae awdurdodau lleol yng Nghymru yn dweud eu bod yn wynebu diffyg ariannol o £92 miliwn y flwyddyn nesaf mewn gofal cymdeithasol yn unig.

Ond mae gan Lywodraeth Cymru raglen yn annog mwy o ddarparwyr gofal i feddwl am y model cydweithredol.

Ymhlith yr enghreifftiau o hyn mae deintyddfa Gateway yn Sir Fynwy sydd wedi dod y cyntaf yng Nghymru i gael ei redeg fel busnes cydweithredol.

Mae clwb Me, Myself and I yng Nghastell-nedd Port Talbot hefyd yn lle i bobl sy'n colli'u cof, ac yn cynnig gweithgareddau fel clwb cerdded.

Y gwahaniaeth rhwng y ddau a sefydliadau'r cyngor neu ddarparwyr preifat yw bod y ddau yn fentrau cydweithredol sy'n cael eu rhedeg gan yr aelodau, ac yn gweithredu fel sefydliad ddim-am-elw.

Image caption Mae gweithgareddau Me, Myself and I yn cynnwys clwb cerdded

'Gwahaniaeth mawr'

Dywedodd Joyce Samuel, 84, a Tony Lane, 71, bod canolfan Me, Myself and I yn hanfodol mewn cyfnod lle maen nhw wedi gweld gwasanaethau eraill yn cael eu dileu.

"Mae'n bwysig iawn oherwydd ry'n ni'n cael mynd allan, cwrdd â phobl, siarad am neu anghofio am eich pryderon... mae eich teulu cael rhywfaint o seibiant," meddai Mr Lane.

Ychwanegodd Mrs Samuel: "Mae'n gwneud gwahaniaeth mawr i mi... rwy'n edrych ymlaen o ddydd Llun i ddod yma ar brynhawn Mercher."

Mae Me, Myself and I hefyd yn hyfforddi pobl i fod yn ofalwyr arbenigol fel y gallan nhw gael eu cyflogi gan gynghorau i ofalu am bobl yn eu cartrefi.

Mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi Canolfan Cydweithredol Cymru i greu mwy o sefydliadau fel hyn fel rhan o'r rhaglen Cydweithredu i Ofalu.

Image caption Mae deintyddfa Gateway hefyd yn esiampl o fenter gydweithredol

Dywedodd Derek Walker, prif weithredwr Canolfan Cydweithredu Cymru: "Dyw mentrau cydweithredol ddim yn mynd i ddatrys bob problem gyllidol.

"Ond fe allan nhw chwarae'u rhan mewn sawl ffordd. Maen nhw'n tynnu'r elfen o elw preifat allan o'r busnes - yn hytrach na mynd i gyfranddalwyr mae'r arian yn mynd yn ôl i'r busnes.

"Hefyd mae ganddyn nhw fynediad i gefnogaeth ariannol sydd efallai ddim ar gael i fusnes preifat."

Gyda phoblogaeth sy'n heneiddio a'r esgid ariannol yn gwasgu mae'n dod yn amlwg na fydd gwasanaethau gofal iechyd a gofal cymdeithasol yn cael eu darparu yn yr un modd ag y maen nhw wedi bod erioed.

Mae cyrff cydweithredol yn un ateb posib wrth chwarae rhan gynyddol i ddatrys y problemau hynny.