Gostyngiad yn nifer gwarchodwyr lolipop

  • 30 Mai 2017
lollipop patrols Image copyright BBC Wales

Mae gostyngiad o 23% wedi bod yn nifer y dynion a'r merched lolipop sy'n helpu plant ysgol i groesi'r ffordd yng Nghymru yn ystod y blynyddoedd diwethaf, yn ôl gwaith ymchwil gan BBC Cymru.

Ym mis Mawrth 2016, roedd yna 170 yn llai o warchodwyr yn cael eu cyflogi gan y cynghorau sir o'i gymharu â Mawrth 2013 - gostyngiad o 23%.

Dywed Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru fod pwysau ariannol a phroblemau denu staff wedi ei gwneud hi'n anodd i gynghorau lleol.

Ychwanegodd llefarydd fod y tywydd gwael ac ymddygiad rhai gyrwyr hefyd yn ffactorau.

Yn ôl ffigyrau ddaeth drwy gais Rhyddid Gwybodaeth, roedd yna ostyngiad yn y niferoedd ym mhob un heblaw tair o siroedd Cymru rhwng 2013-2016.

Roedd y gostyngiad mwyaf yn Sir Gaerfyrddin, gyda swyddi 23 wedi diflannu ers 2013.

'Rhan bwysig o'r gymuned'

Dywedodd John McEvoy, swyddog diogelwch ffyrdd gyda'r cyngor: "Mae nifer o'r swyddi wedi parhau yn wag am gyfnod hir oherwydd problemau gyda recriwtio.

"Mae'r swyddi yna yn dal i fod mewn bodolaeth."

Does yna ddim dyletswydd gyfreithiol ar gynghorau i ddarparu dynion a merched lolipop ac mae nifer o gynghorau wedi arolygu'r defnydd dros y blynyddoedd diwethaf mewn ymgyrch i gadw o fewn cyllideb.

Image caption Dywed Sally Jones o Gyngor Sir Penfro fod gwarchodwyr yn chwarae rôl bwysig o fewn ein cymunedau

Yng Nghastell-nedd Port Talbot fe ddiflannodd 19 o swyddi wrth i'r cyngor geisio lleihau dyledion o £17.3m yn 2014-15.

Mae nifer o ysgolion a chynghorau cymuned yn yr ardal wedi penderfynu ariannu dynion a merched lolipop eu hunain.

Dim ond sir Fynwy sydd wedi cynyddu nifer yr hebryngwyr, gyda'r nifer yn codi o bump i wyth erbyn Mawrth 2016, tra nad oedd Cyngor Powys yn darparu'r gwasanaeth.

Dywedodd Sir Benfro fod saith o swyddi yn wag ar ôl ymddeoliad neu oherwydd salwch.

Yn sgil hyn, dywedodd y llefarydd eu bod wedi cynnal arolwg o'r gwasanaeth ond eu bod wedi penderfynu cadw nifer presennol y gwarchodwyr.

Dywedodd Sally Jones, swyddog diogelwch ffyrdd gyda'r Cyngor: "Dydyn ni ddim wedi cael gwared ar unrhyw un o'r swyddi, maen nhw wedi mynd yn naturiol

"Rydym yn credu fod gan fenywod a dynion lolipop ran bwysig o fewn ein cymdeithas, maen nhw'n dda i'r plant, i'r gymuned ac mae rôl ganddyn nhw o fewn ein cymunedau."

Be sy'n denu pobl i fod yn ddynion neu ferched lolipop?

Mae Eirlys Twigg yn fenyw lolipop yn Ysgol y Frenni, Crymych

Fe ddechreuodd Eirlys Twigg ar ei swydd fel menyw lolipop yn 1987.

Bron i 30 mlynedd yn ddiweddarach mae hi'n parhau i fwynhau'r swydd o warchod plant Ysgol y Frenni yn Nghrymych Sir Benfro wrth iddyn nhw groesi'r lôn i'r ysgol.

Mae Eirlys, sydd hefyd yn ofalwraig yn yr ysgol, yn helpu tua 40 o blant i groesi pob dydd.

Mae hi o'r farn fod y swydd yn bwysig wrth gadw'r plant yn ddiogel.

Roedd ei swydd dan fygythiad yn ystod yr arolwg, ond dywedodd ei fod nawr yn ddiogel oherwydd cefnogaeth y gymuned leol.

"Rydym yn cwrdd â'r rhieni, y plant, mae'n rhywbeth o fewn y gymuned, chi'n helpu'r gymuned wrth wneud y jobyn, "meddai.

"Mae menywod lolipop yn bwysig o ran diogelwch y plant wrth groesi i'r ysgol, a hyd yn oed yn fwy pwysig gyda'r prynhawn."

"Ar y cyfan mae'n fendigedig - rwyf â chysylltiad agos gyda'r plant."