Cytundeb pren £39m Cyfoeth Naturiol yn 'hollol anhygoel'

Torri coed

Cymerodd prif gorff amgylcheddol Cymru benderfyniad "hollol anhygoel" i werthu £39m o bren i gwmni melin lifio heb achos busnes priodol, yn ôl pwyllgor o ACau.

Nid oedd cyfle i gwmnïau eraill wneud cais am y gwaith gan Gyfoeth Naturiol Cymru (CNC), a hynny'n bosib yn groes i reolau cystadleuaeth yr UE.

Dywedodd Nick Ramsay, cadeirydd pwyllgor cyfrifon cyhoeddus y Cynulliad, fod y sefydliad yn euog o "gamfarn ddifrifol".

Yn ôl llefarydd ar ran CNC mae cynllun gweithredu mewn grym, a dywedodd bod y corff dan bwysau ar y pryd oherwydd bod y sefyllfa "yn ddifrifol iawn".

Mewn adroddiad hynod feirniadol, dywed y pwyllgor bod "pryderon difrifol" wrth ddysgu taw un swyddog yn CNC wnaeth drefnu'r cytundeb.

"O ystyried y symiau o arian cyhoeddus dan sylw, credwn ei bod hi'n gwbl annerbyniol na chynhaliwyd proses ail-dendro lawn, agored a theg," medd yr adroddiad.

'Sefyllfa ddifrifol'

Dyw enw'r cwmni ddim yn ymddangos yn yr adroddiad yma nag adroddiad blaenorol gan Swyddfa Archwilio Cymru ond mae BBC Cymru yn deall mai BSW Timber yw'r cwmni dan sylw.

Maent wedi ei lleoli ym Mhontnewydd ar Wy ym Mhowys.

Methodd y cwmni ag agor llinell lifio newydd yng Nghymru, oedd yn rhan o'r cytundeb 10 mlynedd â CNC.

Mae'r pwyllgor wedi argymell fod CNC yn adolygu'r ffordd mae'n darparu cytundebau, a'i bolisi tuag at reolau Ewropeaidd, sy'n atal ariannu'r sector breifat drwy'r pwrs cyhoeddus.

Dywedodd cyfreithwyr wrth CNC nad oedd y rheolau wedi'u torri, ond clywodd yr ACau nad oedd ymdrech i gymryd cyngor cyfreithiol tan dair blynedd wedi i'r cytundeb gael ei arwyddo.

Yn ôl CNC roedd angen cwblhau'r cytundeb yn gyflym i reoli'r clefyd coed Phytophthora Ramorum, oedd yn effeithio ar nifer fawr o goed llarwydd ar y pryd.

Fe wnaeth llefarydd ddweud bod CNC yn derbyn holl argymhellion yr adroddiad, a bod angen delio gyda materion gafodd eu hamlygu.

Ond ychwanegodd "nad oes unrhyw hunanfoddhad wedi bod gan CNC wrth ymateb i'r materion... roedden ni'n delio gyda sefyllfa ddifrifol iawn o haint llarwydd ar y pryd, ac roedd angen gweithredu ar frys".

Straeon perthnasol