Marwolaethau cocos: Pysgotwyr yn colli hyder

cocos Image copyright Getty Images

Bydd Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) a Phrifysgol Bangor yn rhan o brosiect newydd i geisio darganfod beth sy'n achosi marwolaethau cocos yng Nghilfach Tywyn, ger Llanelli.

Bydd y rhaglen £3.2m yn edrych ar bysgodfeydd cocos y DU a gwledydd Ewropeaidd eraill, gan gynnwys Iwerddon, Sbaen, Portiwgal a Ffrainc lle mae marwolaethau cocos wedi bod yn niweidio'r diwydiant.

Mae'r ymchwil newydd yn dilyn ymchwiliad i farwolaethau cocos yn 2012 a ariannwyd gan Lywodraeth Cymru. Methiant fu'r ymgais bryd hynny i ddatrys y dirgelwch.

Ond mae helwyr cocos yr ardal yn dweud eu bod wedi colli hyder yn llwyr yng ngallu CNC i fynd i'r afael â'r broblem.

Dywedodd Huwel Manley, Rheolwr Gweithrediadau, CNC: "Ein bwriad yw rheoli pysgodfeydd cocos yn gynaliadwy yng Nghilfach Tywyn sy'n darparu incwm rheolaidd i ddeiliaid trwyddedu, wrth adael digon ar ôl ar gyfer ailgyflenwi stoc a bwydo adar mudol.

"Bydd cyllid ar gyfer ymchwiliad newydd yn ceisio mynd i'r afael â llawer o'r cwestiynau nas atebwyd yn adroddiad 2012.

"Byddwn yn elwa o gael mynediad llawn i ddata a gasglwyd ar draws Ewrop. A byddwn yn ystyried unrhyw dystiolaeth newydd, yn ogystal â thystiolaeth o'n harolygon cocos, i'n helpu i reoli'r pysgodfeydd yn well, yn y dyfodol."

Colli hyder

Ond yn ôl Ashley Jones, sy'n rhedeg un o gwmnïoedd prosesu cocos mwya'r ardal, mae pobl y diwydiant wedi colli hyder yn llwyr.

"Mae Cyfoeth Naturiol Cymru a Llywodraeth Cymru wedi gwneud arolwg bach neu ymchwil i'r prosiect yn 2012 a wnaeth adnabod 11 achos posib, sydd heb eu cadarnhau, ac rwy'n meddwl fod hynny yn annerbyniol 12 mlynedd yn ddiweddarach."

"Man nhw wedi bod yn gwbl ymwybodol o'r sefyllfa dros y 12 mlynedd diwethaf a dydyn nhw ddim wedi gwneud llawer i edrych ar ôl y diwydiant ac i helpu'r pysgotwyr a'r proseswyr."