Mae'n ddiwrnod hir...

Haul yn codi

Hirddydd Haf yw'r diwrnod hiraf yn y flwyddyn yn hemisffer y gogledd.

Mae'n digwydd eleni ar ddydd Mercher, Mehefin 21, gan gychwyn gyda thoriad gwawr am 04:24 ac yn gorffen am 21:31 sy'n rhoi bron i 17 o olau dydd.

Dyma'r diwrnod sy'n cael y nifer fwyaf o oriau haul o holl ddyddiau'r flwyddyn oherwydd ongl y ddaear mewn perthynas â'r haul.

Y noson gynt, Mehefin 20 yw'r noson fyrraf.

Yn hemisffer y gogledd mae pegwn y gogledd ar yr ongl orau i gael y nifer fwyaf o oriau o haul o holl ddyddiau eraill y flwyddyn ar y diwrnod yma sy'n disgyn rhywbryd rhwng Mehefin 20 a 22.

Wedi hyn bydd y ddaear yn dechrau troi ar ei echel oddi wrth yr haul a'r dyddiau'n byrhau.

Mae'n digwydd yn hemisffer y de rhwng Rhagfyr 20 a 23.

Enwau eraill yw heuldro'r haf neu Alban Hefin, enw gafodd ei greu gan Iolo Morgannwg ar ddiwedd 18eg Ganrif i nodi un o bedwar diwrnod yn y flwyddyn oedd yn bwysig i'n hynafiaid.

Y lleill ydy Alban Arthan (y dydd byrraf), Alban Eilir (cyhydnos y gwanwyn, pan mae'r dydd a'r nos yr un hyd) ac Alban Elfed (cyhydnos yr hydref, eto pan mae'r dydd a'r nos yr un hyd).

Pwysigrwydd i'n hynafiaid

Image copyright Getty Images
Image caption Mae'r garreg allor yng Nghôr y Cewri ac un o gerrig eraill y cylch mewn llinell syth gyda lleoliad yr haul ar doriad gwawr ar hirddydd haf.

Mae arwyddocâd y diwrnod yn dyddio nôl yn bell i ddyddiau Neolithig.

Mae tystiolaeth fod nifer o safleoedd seremonïol pwysig cyn-Gristnogol wedi eu hadeiladu i gyd-fynd â lleoliad yr haul ar y diwrnod yma a dyddiau pwysig eraill y flwyddyn.

Un o'r lleoliadau sy'n denu dathlwyr Hirddydd Haf bob blwyddyn ydy Côr y Cewri yn Wiltshire.

Ond mae gan Gymru leoliad llawn cyn bwysiced meddai'r archeolegydd Dr Ffion Reynolds ar Raglen Aled Hughes, Radio Cymru, sef siambr gladdu Neolithig Bryn Celli Ddu ar Ynys Môn.

Mae'r safle wedi dod yn ganolbwynt i ddathliadau Hirddydd Haf dros y blynyddoedd diwethaf, yn enwedig gan Gylch Derwyddon Môn sy'n dilyn Derwyddiaeth, math o Baganiaeth.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Rhaglen Aled Hughes, Radio Cymru, yn nodi Hirddydd Haf yng nghromlech Bryn Celli Ddu ar Ynys Môn

Mae'r siambr wedi ei adeiladu fel bod yr haul wrth godi ar Hirddydd Haf yn dod i mewn drwy gyntedd y siambr ac yn taro cefn y siambr gladdu.

"Mae hwn yn lle unigrwy i Gymru, does unlle arall tebyg yng Nghymru, felly rydyn ni yn gallu ei gymharu gyda Stonehenge," meddai Dr Reynolds.

Ond er fod dathliadau yn digwydd ar Hirddydd Haf, mynd yn fyrrach wna'r dyddiau ar ôl y diwrnod hwn hyd at Alban Arthan, y diwrnod byrraf ar Ragfyr 21. Wedi hynny, bydd y dyddiau yn ymestyn eto hyd at Fehefin 21 y flwyddyn nesaf.

Felly be wnewch chi i wneud yn fawr o'r oriau hir o haul ar Fehefin 21?!