Diffyg cyngor gyrfaoedd i bobl ifanc yn 'argyfwng'

prentisiaeth Image copyright lisafx

Mae diffyg cyngor gyrfaoedd yn rhwystr i lawer o bobl ifanc yng Nghymru wrth iddyn nhw geisio dianc o dlodi, yn ôl arbenigwr addysg.

Dim ond 1.3% o'r rheiny wnaeth adael yr ysgol llynedd wnaeth ymuno â rhaglen hyfforddi ar gyfer y gweithle, fel prentisiaeth.

Dywedodd yr Athro David Egan o Ysgol Addysg Prifysgol Caerdydd ei bod hi'n "argyfwng cenedlaethol" fod plant ddim yn cael y cyfle i oresgyn tlodi.

Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud eu bod nhw'n ceisio cynyddu faint o gyngor gyrfaol sydd ar gael.

Cyngor diduedd

Daw sylwadau'r Athro Egan wrth i ymgyrchwyr gwrthdlodi alw am dargedau newydd ar arolygon ar gyfer ysgolion, er mwyn gweld a oedden nhw'n gwneud cymaint i annog pobl ifanc i ddilyn prentisiaethau ag oedden nhw wrth eu hannog i fynd i'r brifysgol.

Yn ôl y ffigyrau diweddaraf mae tua un ymgynghorydd gyrfaoedd i bob chwe ysgol, a hynny gyfystyr ag un i bob 4,500 disgybl.

Fe wnaeth arolwg ar gyfer Gyrfaoedd Cymru awgrymu mai dim ond 1.3% o bobl ifanc wnaeth adael ysgol yn 16 oed ar ddiwedd y flwyddyn academaidd ddiwethaf oedd wedi mynd i gynllun hyfforddi yn y gweithle, fel prentisiaethau - cwymp o'r 1.6% yn 2012.

Wrth gadeirio cynhadledd genedlaethol ar dlodi plant ger Caerdydd, dywedodd yr Athro Egan fod y ffigyrau yn "argyfwng cenedlaethol" a bod pobl ifanc yn cael eu methu.

Image caption Dyw plant o gefndiroedd difreintiedig ddim yn cael digon o gyngor gyrfaol, yn ôl yr Athro Egan

"Dwi'n meddwl ei bod hi'n warth nad ydyn ni'n darparu, yn annog, galluogi ein pobl ifanc, yn enwedig rheiny o'r cefndiroedd mwyaf difreintiedig, eu galluogi nhw i gael y llwybrau yna," meddai.

Yn ôl amcangyfrifon mae 200,000 o blant - un o bob tri - yn byw mewn tlodi yng Nghymru.

Dywedodd yr Athro Egan fod y diffyg cyngor gyrfaoedd o fewn ysgolion yn arbennig o niweidiol i blant oedd yn byw mewn ardaloedd difreintiedig, gan eu bod nhw'n dibynnu arno ar gyfer cyngor diduedd ar lwybrau i mewn i brentisiaethau, ac addysg bellach ac uwch - rhywbeth doedd llawer ddim yn ei gael gan deuluoedd ac eraill o fewn eu cymunedau.

"Does gennym ni ddim gwasanaethau gyrfaoedd priodol sydd yn gallu rhoi cyngor annibynnol a diduedd i bobl ifanc yng Nghymru," ychwanegodd.

Buddsoddi

"Pan 'dych chi'n meddwl am yr effaith, dydyn ni ddim yn cynnig y cyfle i bobl ifanc i godi'u hunain allan o dlodi.

"Yn y diwedd y ffordd o symud eu hunain a'u teuluoedd allan o dlodi yw cael swydd sydd yn talu'n rhesymol."

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru fod mwy o bobl ifanc yn dilyn prentisiaethau, a bod darparu o leiaf 100,000 o brentisiaethau safon uchel yn ystod y tymor cynulliad presennol yn bolisi pwysig iddyn nhw.

"Rydyn ni hefyd wedi cynyddu ein buddsoddiad mewn prentisiaethau o £96m i £111.5m ar gyfer 2017/18, gan ddod â'r cyfanswm rydyn ni'n ei fuddsoddi mewn prentisiaethau a hyfforddiant y flwyddyn nesaf i £126m," meddai.

"Rydyn ni'n gweithio'n agos gyda Gyrfaoedd Cymru a'r Ffederasiwn Hyfforddi Cenedlaethol ar gynllun i gynyddu nifer y bobl ifanc sydd yn dewis cymryd prentisiaeth, a gweithio gydag ysgolion i wella'r ffocws ar brentisiaethau a chynyddu faint o gyngor gyrfaoedd sydd ar gael."