Arian i ddiogelu treftadaeth Eglwys Gadeiriol Llanelwy

eglwys Image copyright Y Loteri Genedlaethol

Bydd yr eglwys gadeiriol leiaf ym Mhrydain yn derbyn £255,800 gan y Loteri Genedlaethol "er mwyn diogelu a hyrwyddo ei threftadaeth Gymreig bwysig".

Eglwys Gadeiriol Llanelwy yn Nyffryn Clwyd yw un o'r eglwysi cadeiriol hynaf yng Nghymru, yn dyddio'n ôl yn wreiddiol i tua 560 AD.

Bydd yr arian yn cael ei ddefnyddio ar gyfer hwyluso mynediad i grwpiau ag anableddau.

Fe fydd arddangosiadau cyffyrddadwy newydd a theithiau yn defnyddio iaith arwyddo yn cael eu cynnig, yn ogystal â chynnig sesiynau 'tawel' caeedig i bobl â dementia.

Dywedodd Deon Eglwys Gadeiriol Llanelwy, y Tra Pharchedig Nigel Williams: "Mae Llanelwy yn gartref i drysorau hanesyddol, diwylliannol a chrefyddol o bob math, a bydd y gefnogaeth hon yn ein galluogi i rannu ein stori gyda llawer mwy o bobl."

Image copyright Andrew Gale

Beibl Cymraeg

Mae rhan o'r adeilad presennol yn dyddio nôl i 14eg ganrif ac yn adeilad rhestredig Gradd Un.

Yn ogystal â bod yn gartref i'r Llyfr Gweddi Cyffredin o 1621 yn cynnwys sallwyr Edmwnd Prys - oedd yn golygu bod modd canu'r Salmau yn y Gymraeg am y tro cyntaf yn yr eglwys - mae Llanelwy hefyd yn gartref i un o 20 copi yn unig sydd yn wybyddus o Feibl 1588 William Morgan.

Bydd yr arian yn golygu y bydd y llawysgrif, sef y cyfieithiad cyflawn cyntaf o'r Beibl i'r Gymraeg, yn cael ei warchod yn fwy effeithiol o hyn ymlaen fel y gall wrthsefyll heriau amser.

Bydd arian y Loteri Genedlaethol yn rhoi cychwyn ar brosiect tair blynedd yn Llanelwy, fydd yn digwydd ochr yn ochr â gwaith i godi caffi, siop anrhegion a thai bach newydd.

Dywedodd Richard Bellamy, Pennaeth Cronfa Dreftadaeth y Loteri yng Nghymru: "Bydd y prosiect nid yn unig yn helpu diogelu hanes pwysig Llanelwy ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol, ond bydd hefyd yn sicrhau bod yr eglwys gadeiriol yn chwarae rôl ganolog yn niwydiant ymwelwyr gogledd Cymru."