Galw am wneud mwy i gyfieithu llenyddiaeth o Gymru

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
'Mwy o nawdd cyfieithu yn hollbwysig' i lên Cymru, yn ôl Caryl Lewis

Mae angen mwy o gefnogaeth i gyfieithu llenyddiaeth o Gymru, yn ôl awdur blaenllaw.

Dywedodd Caryl Lewis, enillydd gwobr Llyfr y Flwyddyn ar ddau achlysur, bod angen nawdd pellach fel bod llên Cymru'n "cael ei gweld ar draws Ewrop".

Yn ôl y corff sy'n ariannu cyfieithiadau llenyddol o Gymru, mae llai o grantiau ar gael yma nac mewn gwledydd fel Y Ffindir a Gwlad y Basg.

Ond mae Cyfnewidfa Lên Cymru hefyd yn dweud mai nid nawdd yw'r unig ffordd o gefnogi'r diwydiant.

Prichard mewn Pwyleg

Un sydd wedi cyhoeddi cyfieithiad o glasur Cymraeg yn ddiweddar yw Marta Listewnik o Wlad Pwyl.

Mae ei fersiwn hi o Un Nos Ola Leuad gan Caradog Prichard wedi cael sylw yn y wasg yno, gyda'r nofel yn cael ei darllen gan actor ar brif orsaf radio cyhoeddus y wlad.

Image caption Mae'n debyg mai cyfieithiad Marta Listewnik o nofel Caradog Prichard yw'r cyfieithiad cyntaf o lenyddiaeth gyfoes Gymraeg i'r Bwyleg

Cafodd cyhoeddwyr y nofel tua £1,000 mewn grant gan y Gyfnewidfa Lên - arian hanfodol, yn ôl Ms Listewnik.

"Mae'r rhan fwyaf o gyfieithiadau o ieithoedd bychain [yng Ngwlad Pwyl] yn digwydd o achos rhyw fath o gefnogaeth swyddogol," meddai.

"Fel arall, does dim siawns i'r cyhoeddwyr ymdopi â'r costau i gyd. Mae'r farchnad yn galed iawn."

Grantiau Cyfieithu Cyfnewidfa Lên Cymru

2011-12 i 2016-17

£85,439

cyfanswm y grantiau

32%

o'r arian i gyfieithu o'r Gymraeg

Mae ystadegau gan y Gyfnewidfa Lên yn dangos bod y corff wedi cefnogi 69 o gyfrolau rhwng 2011-12 a 2016-17.

Cyfieithiadau ydy'r rhain o waith o Gymru - mewn Cymraeg a Saesneg - i ieithoedd mor amrywiol â Basgeg, Bengali a Bwlgareg. Cafodd pob cyhoeddiad, ar gyfartaledd, tua £1,230.

Ac er bod y maint sylfaenol y gronfa gyfieithu wedi cynyddu i £20,000 y flwyddyn ers 2016-17 yn dilyn adolygiad o'r sector, mae Caryl Lewis yn dweud bod mwy o nawdd yn "hollbwysig", yn enwedig ar gyfer llyfrau Cymraeg.

"Allwn ni ddim cwyno ein bod ni'n anweledig neu ein bod ni ddim yn cael cyfleon mewn gwyliau llenyddol ac yn y blaen heblaw ein bod ni yn cyfieithu", meddai.

Image caption Dywedodd Mari Siôn o Gyfnewidfa Lên Cymru bod y corff yn cynnig cyfleon i gyfieithwyr ddod i 'nabod awduron a chyfieithwyr eraill yn well

Yn ôl Mari Siôn o'r Gyfnewidfa Lên, "cymharol fach" ydy cronfa grantiau cyfieithu'r corff o gymharu â gwledydd fel Gwlad y Basg a'r Ffindir. Ond maint tebyg, meddai, sydd i gronfa'r Alban.

Dywedodd Cyngor Celfyddydau Cymru - prif gefnogwr ariannol y Gyfnewidfa - bod Cymru "yn tanfuddsoddi yn y maes" mewn cyd-destun byd-eang.

Ond maen nhw'n ychwanegu mai "nid cyfieithu yw popeth o ran proffeil rhyngwladol" - sylw gafodd ei ategu gan Ms Siôn.

"'Dan ni'n gyffordd gyfieithu, mewn ffordd", meddai. "'Dan ni'n ceisio dod ag awduron, cyfieithwyr a chyhoeddwyr ynghŷd... 'Dan ni'n hwyluso'r gwaith o werthu hawliau cyfieithu, 'dan ni'n trefnu gweithdai i awduron a chyfieithwyr.

Dywedodd mai mewn preswyliad o'r fath y cafodd Marta Listewnik y cyfle i ddechrau cyfieithu Un Nos Ola Leuad, a bod y Gyfnewidfa hefyd wedi galluogi iddi fynd i Fethesda i adnabod yr ardal sy'n gefndir i'r nofel.

'Rhwng dwy stôl'

Un sefydliad arall sy'n cynnig grantiau ar gyfer cynhyrchu cyfieithiadau yw Cyngor Llyfrau Cymru.

Fe ddywedon nhw eu bod nhw'n cyfrannu at gostau cynhyrchu "rhwng 2 a 5" cyfieithiad llenyddol y flwyddyn - yn benna' o'r Gymraeg i'r Saesneg.

Image caption Mae Gwen Davies yn pryderu bod rhai cyhoeddwyr a chyfieithwyr ddim yn gwybod at bwy i droi

Ond mae un yn y diwydiant yn poeni nad oes digon o ffocws ar gyfieithiadau i'r Saesneg.

"Ar hyn o bryd, mae cyfieithiadau llenyddol, yn enwedig o'r Gymraeg i'r Saesneg, yn cwympo rhwng dwy stôl", meddai Gwen Davies, cyfieithydd a golygydd New Welsh Review.

"Maen nhw'n cwympo rhwng y ddwy sefydliad [Cyfnewidfa Lên a'r Cyngor Llyfrau].

"Dwi'n credu bod hynny oherwydd diffyg nawdd i'r gyfnewidfa, maen nhw wedi gorfod pwysleisio'r cyfieithiadau rhyngwladol... Ac mae'r Cyngor Llyfrau efo remit gwahanol sydd ddim mor lenyddol."

Yn gynharach yn y mis, fe nododd adroddiad am y gefnogaeth i'r diwydiant cyhoeddi bod "buddsoddi mewn cyfieithu a marchnata rhyngwladol yn allweddol i ddangos Cymru 'gysylltiedig' gyda pholisi diwyllianol cryf".

Ond 'nôl yng Ngwlad Pwyl, mae Marta Listewnik yn amau os y bydd hi'n medru cyfieithu rhagor o'r Gymraeg.

"Dwi ddim yn siŵr os y byddwn i'n cyfieithu mwy fy hun, achos yr hyn dwi wedi'i gyfieithu, roedd hyn yr adeg pan ro'n i'n astudio.

"Rŵan, pan dwi'n gweithio, mae'n anodd dod o hyd i amser i wneud hynny os does dim sicrwydd bydda' i'n ennill unrhyw arian am hynny."

Mae Cyfnewidfa Lên Cymru wedi'i lleoli ym Mhrifysgol Aberystwyth ac yn rhan o Sefydliad Mercator. Fe rybuddiodd y sefydliad hwnnw yn gynharach eleni bod "bygythiad" i brosiectau llenyddol rhyngwladol yn dilyn y bleidlais Brexit.

Straeon perthnasol