Pryder fod y GIG yng Nghymru'n dibynnu'n ormodol ar roddion

rhoddion GIG

Y llynedd cafodd byrddau iechyd Cymru £10 miliwn o incwm drwy roddion.

Mae'r arian wedi galluogi ysbytai i brynu pob math o bethau - o beiriant coffi newydd i hwyluso profiad cleifion sy'n diodde' o ganser, i beiriant diffibrilio i ailddechrau'r galon.

Dywed Aelod Cynulliad Plaid Cymru Ynys Môn, Rhun ap Iorwerth, na ddylai'r gwasanaeth iechyd ddibynnu'n ormodol ar roddion elusennol i brynu offer ac adnoddau angenrheidiol.

Mae Llywodraeth Cymru yn pwysleisio mai nhw sy'n talu am ran helaeth y gwasanaeth.

Bydd rhifyn yr wythnos yma o Manylu - rhaglen materion cyfoes BBC Radio Cymru - yn gofyn pa mor ddibynnol ydi'r Gwasanaeth Iechyd ar roddion gan y cyhoedd.

'Pethau bach ond pwysig'

Dywed cadeirydd gwirfoddolwyr Cyfeillion Ysbyty Gwynedd wrth y rhaglen eu bod wedi gwario £32,000 llynedd, yn cynnwys offer gwerth £14,000 i helpu rhai sydd wedi cael strôc.

Meddai Joe Hughes: "Da ni'n medru helpu nhw efo pethau bach fasa'r bwrdd iechyd ddim yn ystyried fasa'n bwysig. Ond i redeg y ward yn effeithiol, mae o."

Ac mae'n synnu weithiau nad ydi rhai offer eisoes yn cael eu hariannu'n ganolog gan y gwasanaeth iechyd.

Dywedodd: "Da chi'n tueddu i fynd bach yn flin weithia pan da chi'n cael y cais yn dod i mewn - a deud pam dyla' ni brynu hwn - a wedyn da chi'n deud hwyrach na fi fydd yn glaf yna a hwyrach na'r peiriant yna fyddan nhw eisiau i helpu fi, felly ymlaen â ni i godi'r arian."

Mae Cyllideb y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru dros £6bn eleni.

Mae gan bob Bwrdd Iechyd gronfa elusennol sy'n gofalu am roddion gan y cyhoedd.

Y llynedd, £10m oedd yr incwm ddaeth i'r Byrddau Iechyd yng Nghymru yn sgil rhoddion gan y cyhoedd - o £3.3 miliwn i Betsi Cadwaladr yn y gogledd, i £200,000 i Fwrdd Iechyd Powys.

Image caption Mae arian o roddion y cyhoedd yn mynd at nifer o bethau gan gynnwys peiriannau diffribilio i ailddechrau'r galon

'Angen cyllido'n iawn'

Ar ôl marwolaeth ei fam, fe gasglodd Rhun ap Iorwerth - sydd hefyd yn llefarydd iechyd Plaid Cymru - arian i Awyr Las, elusen swyddogol Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr.

Dywedodd wrth Manylu: "Mae'n bwysig iawn, iawn, iawn nad ydan ni'n gadael i'r NHS fynd yn ddibynnol ar roddion elusennol.

"Gwaith llywodraeth ydi sicrhau bod ein gwasanaeth iechyd ni, a gwasanaethau hanfodol eraill, yn cael eu cyllido yn iawn. Ddylai llywodraeth ddim cael defnyddio elusennau i ddod ag arian ychwanegol i mewn.

"Ond, lle mae yna gyfraniadau sydd y tu hwnt i'r hyn y bydda ni'n disgwyl i'r NHS ei roi neu bethau sydd tu hwnt i'r hyn y gallwn ni'n rhesymol ddisgwyl i'r NHS dalu amdanyn nhw, wel mae'r ochr elusennol yn gallu bod yn ddefnyddiol iawn wedyn."

Mae rhoi cyfraniad i'r gwasanaeth iechyd yn weithred hael yn ôl llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru wrth Manylu.

Fe ychwanegodd: "Tra'n bod ni wastad yn ddiolchgar iawn am gyfraniadau mae'n bwysig cydnabod mai Llywodraeth Cymru sy'n gyfrifol am gyllido rhan helaeth y gwasanaeth iechyd yng Nghymru."

'Mae'n dda i'r iechyd meddwl'

Un o'r elusennau mwyaf adnabyddus yng Nghymru ydy Awyr Las - diolch yn rhannol i'r ymgyrchydd canser Irfon Williams a'i wraig Becky.

Yn ei chyfweliad cyntaf ers colli ei gwr ym mis Mai, mae Becky Williams o Fangor yn dweud bod Irfon yn hollol benderfynol hyd at y diwedd y dylen nhw godi cymaint o arian ag oedd yn bosib i helpu'r gwasanaeth iechyd.

Image caption Irfon Williams a'i wraig Becky

Fe lwyddodd #timirfon - yr enw oedd o, ei deulu a'i ffrindiau yn ei ddefnyddio fel tag - i godi £150,000 mewn llai na thair blynedd.

Meddai Becky: "Mae codi arian wedi rhoi lot o amser hwyl i ni a da ni wedi cyfarfod lot o bobol. Mae'n rhywbeth positif o experience sydd yn anodd iawn so dwi'n meddwl bod o'n bwysig. Mae gwneud rhywbeth da, yn dda i iechyd meddwl."

A tydi hi ddim yn rhagweld y bydd ymdrechion hi a'r teulu yn dod i ben. "Dwi di bod yn surprised achos ma'r hogia bach rili isho cario 'mlaen codi arian," meddai.

"Mae di bod yn rhan fawr o fywyd yr hogia a ma'n bwysig cario mlaen achos mae o'n legacy i fi ac i'r teulu."

Ac mae eu llafur nhw - a nifer fawr o bobol eraill - wedi dwyn ffrwyth, yn sgil agoriad diweddar estyniad newydd i Ward Alaw - ward ganser Ysbyty Gwynedd.

Fe gostiodd £1.2 miliwn - wedi ei ariannu gan y cyhoedd drwy Awyr Las.

Bydd rhaglen Manylu ar BBC Radio Cymru heddiw am 12:30, dydd Sul am 16:00 ac ar yr iPlayer.