Crochenwaith Nantgarw yn ail ddechrau

collection of porcelain plates made at Nantgarw Chinaworks Image copyright Amgueddfa Nantgarw
Image caption Dim ond ambell ddarn o lestri Nantgarw sydd ar ôl ac maent i'w gweld yn yr Amgueddfa Genedlaethol ac Amgueddfa V&A yn Llundain

Mae porslen a oedd ar un adeg yn cael ei ddisgrifio fel y ceinaf yng Nghymru yn mynd i gael ei gynhyrchu eto yn Nantgarw.

Mae ymgyrch ddiweddar wedi codi £15,000 at y prosiect a fydd yn digwydd yng nghrochendy Nantgarw ger Caerffili.

Mae Nantgarw yn enwog am y porslen artiffisial hardd a oedd yn cael ei wneud mewn crochendy yno bron i ddwy ganrif yn ôl. Hyd heddiw mae casglwyr yn chwilio am y llestri cain a arferai harddu byrddau brenhinol a theuluoedd bonedd.

Image copyright Amgueddfa Nantgarw
Image caption Mae'r crochendy yn Nantgarw bellach yn amgueddfa

Cychwynnodd y gwaith o gynhyrchu crochenwaith yn Nantgarw pan ddaeth William Billingsley a'i fab-yng-nghyfraith, Samuel Walker, yno yn 1813. Roedd crochenwaith Nantgarw yn galw am dymheredd uchel ac oherwydd hynny roedd hi'n anodd cael darnau perffaith.

Ar adegau roedd 90% o'r gwaith yn cael ei ddifetha yn ystod y broses danio ac felly doedd 'na ddim oes hir i'r crochendy oherwydd colledion ariannol.

Erbyn hyn mae arbenigwyr yn credu eu bod wedi dod o hyd i rysáit y llestri gwrieddiol ac maent yn paratoi ar gyfer ei ddefnyddio.

Mae'r ymgyrch, sydd hefyd yn cael grant gan Gyngor Celfyddydau Cymru, wedi denu 119 o gefnogwyr mor belled.

Bydd y rhai sydd wedi cyfrannu at y fenter yn cael eu gwobrwyo naill ai gyda taith o gwmpas yr amgueddfa neu ag un o'r darnau newydd a fydd yn dod o'r crochendy.

Image copyright Amgueddfa Nantgarw
Image copyright Amgueddfa Nantgarw
Image caption Bydd rysáit tebyg i'r un gwreiddiol yn cael ei ddefnyddio i wneud llestri modern

Mae union rysáit a dull cynhyrchu y llestri gwreiddiol wedi aros yn ddirgelwch am ddau can mlynedd ond nawr mae ymchwilwyr yn credu eu bod wedi darganfod yr hyn sydd ei angen i wneud llestri o ansawdd tebyg i'r gwreiddiol.

Bydd yr arian yn talu am ddeunyddiau ac odynau.

Meddai Charles Fountain, rheolwr y prosiect: "Nid ymarferiad academaidd mo hwn. Ry'n yn awyddus i gynhyrchu darnau newydd ac annog artistiaid cyfoes i gynhyrchu gwaith o'r porslen unigryw hwn.

"Os yw'r prosiect yn llwyddo, yn 2018/19 ein bwriad yw comisiynu artisitiaid cyfoes i gynhyrchu gwaith a fydd yn cael ei anfon i Lundain i gael ei addurno - yn union fel yr arferid ei wneud yn y bedwaredd-ganrif-ar-bymtheg.

"Mae'r posibiliadau yn ddiddiwedd.

Ry'n yn hynod falch o'r gefnogaeth rydym wedi'i dderbyn gan y cyhoedd."

Image copyright Amgueddfa Nantgarw
Image caption Bydd cefnogwyr yr achos yn cael eitemau tebyg i'r gadwen hon