Cofio cyfraniad merlod i hen bwll glo'r Parlwr Du

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Archif: Y Parlwr Du yn ei anterth

Mae cerflun wedi ei ddadorchuddio ddydd Sul i gofio'r merlod fu'n gweithio ym mhwll glo dwfn olaf y gogledd.

Mae'r dadorchuddiad yn rhan o ddiwrnod o weithgareddau treftadaeth ar safle pwll glo'r Parlwr Du yn Sir y Fflint.

Fe ddechreuodd y cloddio masnachol yno yn 1890 a pharhau tan 1996.

Roedd y pwll ymysg y rhai diwethaf i ddefnyddio peiriannau, ac felly roedd merlod yn gweithio dan ddaear yno tan 1968.

Artist lleol, Mike Owens - oedd â thaid oedd yn löwr - sydd wedi dylunio'r cerflun o ferlen fydd wedi ei leoli ar Lwybr yr Arfordir ger yr hen bwll.

Wrth edrych 'nôl ar gyfraniad y merlod, dywedodd un cyn-löwr, Glyn Hughes, mai drwy siarad â'r merlod y dysgodd yntau Gymraeg.

"Enw fy ngheffyl i oedd Turpin," meddai. "Ar fy niwrnod cynta' gyda'r ceffyl, dywedais 'gee up horse', ond symudodd o ddim.

"Dywedodd yr hen löwr wrtha' i 'Glyn, does dim pwynt, dydyn nhw ddim yn deall Saesneg. Bydd rhaid i ti ddysgu Cymraeg a siarad Cymraeg gyda nhw.'

"Felly dyna pam wnes i ddysgu Cymraeg. Roedd rhaid i fi siarad Cymraeg gyda merlod y pwll."

Image caption Roedd merlod yn tynnu glo mewn pyllau ar draws Cymru, fel y pwll hwn yng Ngwm Tawe

Ynghyd â dadorchuddio'r cerflun, fe fydd modd defnyddio ap newydd ddydd Sul i ddarganfod llwybr treftadaeth sy'n esbonio tipyn o hanes y safle.

Roedd gobaith hefyd y byddai un o hen olwynion y pwll, sydd wedi cael ei hadnewyddu, wedi ei gosod ar y safle erbyn y digwyddiad.

Straeon perthnasol