Buddsoddiadau cymdeithasau tai 'angen bod yn dryloyw'

Tai Image copyright Getty Images

Dylai cymdeithasau tai fod yn fwy tryloyw am eu buddsoddiadau, yn ôl pwyllgor o Aelodau Cynulliad.

Dywedodd Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus y Cynulliad y dylai tenantiaid gael yr hawl a'r wybodaeth i graffu ar beth mae eu cymdeithas yn ei wneud.

Maen nhw wedi bod yn edrych ar y ffordd mae cymdeithasau yng Nghymru yn cael eu rheoleiddio.

Fe wnaeth yr ACau ddarganfod bod rhai ohonynt yn buddsoddi mewn prosiectau oedd y tu hwnt i'w pwrpas craidd, sef darparu tai cymdeithasol.

'Risg difrifol'

Roedd y rhain yn cynnwys llety i fyfyrwyr a nyrsys, cyfleoedd adwerthol a masnachol, a gwasanaethau cynhaliaeth annibynnol.

Mae'r sector gymdeithasol yn darparu 158,000 o dai ar draws Gymru, gan ddarparu llety i 10% o'r boblogaeth.

Dywedodd yr ACau eu bod yn cydnabod y buddion, gan rybuddio fodd bynnag o "risg difrifol" pe na bai eu gweithredoedd yn cael eu rheoli'n effeithiol.

Maen nhw wedi gofyn am eglurhad manylach ar sut mae Llywodraeth Cymru yn cadw llygad arnynt, yn enwedig pan fo'n waith sy'n cael ei wneud gan gwmni allanol sydd ddim yn landlord cymdeithasol.

Image caption Yn ôl Nick Ramsay mae'r sector yn cael ei reoli'n dda ar y cyfan

"Ar y cyfan fe wnaethon ni ganfod fod rheolaeth a rheoleiddio o fewn y sector yn gweithio'n ddigon da fel bod modd rhoi mwy o ryddid i gymdeithasau tai," meddai cadeirydd y pwyllgor, Nick Ramsay.

"Ond ar y llaw arall rydyn ni'n credu y dylen nhw fod yn fwy agored a thryloyw wrth wneud penderfyniadau."

Cafodd yr adroddiad ei groesawu gan Clarissa Corbisiero-Peters o Gartrefi Cymunedol Cymru, ddywedodd y byddai'r grŵp yn cydweithio'n agos â Llywodraeth Cymru.

Dywedodd fod mwy o fuddsoddi yn golygu bod arian cyhoeddus yn mynd yn bellach, ac felly'n galluogi cymdeithasau i ganolbwyntio ar ddarparu tai fforddiadwy.