Meddwl am y stori

jacob Image copyright On Your Mind Cymru

Mae'n bwnc sy'n cael sylw'n rheolaidd ar y newyddion, ond un cwestiwn sydd ddim yn cael ei ofyn yn aml yw sut mae'r newyddiadurwyr eu hunain yn delio gydag iechyd meddwl?

Un sydd wedi mynd ati i ganfod atebion i'r cwestiwn yma ydy Jacob Dafydd Ellis o Fro Morgannwg, aelod o dîm Newyddion 9.

Ers 2016 mae o wedi bod yn sgwrsio gyda newyddiadurwyr yma yng Nghymru ac yn rhyngwladol fel rhan o brosiect On Your Mind Cymru.

Bu'n rhannu ei argraffiadau gyda Cymru Fyw:

Troi cefn ar y swydd

Boed yn gyfweliad â rhiant sy'n galaru neu ohebydd yn dyst i ymosodiad terfysgol, mae newyddiadurwyr yn aml yng nghanol profiadau sy'n pwyso'n drwm ar eu llif gwaith.

Yn groes o bosib i'r farn gyhoeddus, nid newyddiadurwyr rhyfel yn unig sy'n diodde' ac mae Undeb y Newyddiadurwyr (NUJ) yn cydnabod bod yna her mewn 'stafelloedd newyddion ar hyd a lled y DU.

Mi deithiais i America i holi newyddiadurwyr yno am eu hagweddau tuag at iechyd meddwl.

Fe drodd John Head o Washington DC ei gefn ar yr alwedigaeth oherwydd ei salwch.

"Ro'n i'n wynebu argyfwng personol," meddai. "Nid y byd newyddiadurol oedd y lle gorau i fi. Do'n i ddim eisiau pobl i wybod fy mod i'n dioddef o iselder.

"Roedd diodde' o iselder yn meddwl nad oedd hi'n bosib i gyflawni'r swydd yn effeithiol. Roedd disgwyl i ni fynd allan a siarad â phobl, ond roedd hynny'n anodd imi. Do'n i ddim eisiau siarad â phobl. Dychmygwch bod yn newyddiadurwr a'r pwysau yna ar berson sy'n diodde' o iselder. Roedd gen i gywilydd.

"Mae angen i bob cyflogwr rhoi'r un cymorth i bawb sydd yn sâl neu wedi brifo. Dychmygwch gyd-weithiwr yn diodde' ar ôl iddo dorri ei goes. Fyddwch chi'n dweud: 'Rhaid i chi fod yn y gwaith ac anghofio am unrhyw driniaeth'? Na! Yr un yw'r egwyddor gyda salwch meddwl."

Image caption John Head: "Roedd gen i gywilydd."

Mae llu o brosiectau yn ceisio gwella'r sefyllfa i filoedd o newyddiadurwyr ac nid ymgais i'w tanseilio neu eu disodli yw nod On Your Mind Cymru ond yn hytrach i weithio at gyflawni'r un weledigaeth - creu diwydiant sy'n gefnogol ac yn ystyrlon o waith hanfodol ein newyddiadurwyr ar draws pob cyfrwng.

Fel myfyriwr newyddiaduraeth ym Mhrifysgol Caerdydd, ro'n i'n ymwybodol bod yna fyfyrwyr ar y cwrs yn diodde' o iselder ac roeddwn i'n awyddus felly i weithio ar brosiect i'w cynorthwyo yn y byd gwaith.

Trawma

Un sydd wedi cael effaith mawr ar ddatblygiad y prosiect oedd Matthew Shaw. Mae'n Olygydd yn y BBC ac fe aeth i America i gynnal astudiaeth ymchwil arbennig ar iechyd meddwl â'r gweithlu, cyn cyflwyno'r gwaith i'w gyflogwyr ac eraill.

Mae'r Ganolfan DART i Newyddiaduraeth a Trawma yn gweithio'n fyd-eang i gefnogi newyddiadurwyr a newyddiaduraeth ac mae iechyd meddwl yn cael sylw benodol.

Yn ôl y ganolfan mae 80-100% o newyddiadurwyr wedi profi digwyddiad trawmatig yn ystod eu gyrfa. Gyda datblygiadau cynyddol mewn cyfryngau cymdeithasol - mae modd gweld cymaint yn fwy o'r digwyddiadau yma erbyn hyn - ac apiau 'ffrwd byw' yn ein gosod yn y fan a'r lle.

O bosib, bydd newyddiadurwr yn gorfod dewis o blith dege' o lunie, yr un llun sydd yn addas ac yn briodol i'w ddarlledu neu ei gyhoeddi. Felly, er y bydd y gynulleidfa yn gweld un llun, mae'n bosib y bydd newyddiadurwyr wedi gweld sawl llun brawychus.

Mae John Head yn rhybuddio mai nid byd hudolus o gwrdd â'r sêr a theithio dramor yw byd y newyddiadurwr mewn gwirionedd.

"Does dim rhaid i'r cyhoedd weld y llunie neu'r profiadau mwyaf brawychus, ond mae rhaid i newyddiadurwyr ac mae hynny'n gallu cael effaith andwyol ar yr unigolyn sydd wedi bod yn rhan o'r broses olygu," meddai.

Image caption Jacob yn holi Dese 'Rae Stage

Dan bwysau

Un arall i drafod ei phrofiadau oedd Dese 'Rae Stage, ffotograffydd ac ymgyrchydd iechyd meddwl o Philadelphia.

"Un o'r pobl cynta' i mi gyfweld â hi oedd rhywun oedd yn gweithio i'r Associated Press ac un o'r ffactorau tu ôl i'w hymgais i gymryd ei bywyd oedd pwysau ei swydd, o fod yn newyddiadurwraig dda.

"Gallaf gredu bod newyddiadurwyr yn gweld a chlywed pethe' sydd yn anodd iawn i ddelio â nhw, yn enwedig heb y gefnogaeth addas o'u cwmpas.

"Rwy'n aml yn gweiddi ar newyddiadurwyr. Rheolau! Rheolau! Dewch i ni drafod a gohebu ar iechyd meddwl mewn ffordd mwy teimladwy a sensitif."

Mae dybryd angen strategaeth genedlaethol ac agored sy'n asesu'n llawn pa effaith mae diwydiant mor gyfnewidiol yn ei gael ar newyddiadurwyr. Y bwriad ydy casglu profiadau yn rhyngwladol er mwyn creu llwyfan a chyflwyno llwyfan i newyddiadurwyr drafod eu iechyd meddwl ac i gefnogi cyd-weithwyr.

Cam nesa'r prosiect yw cynnal cynhadledd ddiwedd y flwyddyn i geisio ffurfio strategaeth iechyd meddwl ar gyfer y diwydiant newyddiadura.

Am ragor o wybodaeth ewch i wefan On Your Mind Cymru.