Cynllun ynni allai ostwng biliau 60%

Active homes Neath Image copyright Holly Jones
Image caption Gallai biliau tanwydd 16 cartref newydd yng Nghastell-nedd fod yn isel iawn

Mae gan gynllun arbennig sy'n troi cartrefi yn orsafoedd pŵer y potensial i gwtogi biliau tanwydd o fwy na 60% yn ôl un adroddiad.

Mae'r cysyniad sy'n cyfuno to solar, storio mewn batri a gwres solar, eisoes wedi'i brofi ac yn gweithredu'n llwyddiannus mewn ystafell ddosbarth yn Abertawe.

Bellach bydd 16 cartref newydd yng Nghastell-nedd Port Talbot yn mabwysiadu'r cynllun. Mae'r tai wedi'u codi gan grŵp tai cymdeithasol Pobl.

Andris Bankovskis, ymgynghorydd ynni annibynnol, sydd wedi llunio'r adroddiad. Dywedodd y gallai cartref, ar gyfartaledd, arbed £600 y flwyddyn.

Image copyright Prifysgol Abertawe
Image caption Gallai ynni sy'n weddill gael ei ddefnyddio i wefru cerbydau trydan

Dywedodd Mr Bankovskis hefyd y byddai manteision amgylcheddol eraill - yn eu plith, gostyngiad sylweddol mewn allyriadau carbon deiocsid. Dros gyfnod o 40 mlynedd gallai'r gostyngiad fod yn 80 miliwn tunnell.

"Gall celloedd ffotofolataidd a storfa mewn batri," meddai, "olygu y gallai cartrefi gynaeafu egni o olau haul a'i ddal nes bod angen.

"Hefyd, mae'n golygu bod modd rheoli egni yn well a'i rannu yn well yn y gymdogaeth."

Image copyright Prifysgol Abertawe
Image caption Bydd trydan yn cael ei storio mewn batris nes bod ei angen

Mae disgwyl i dai Castell-nedd, sy'n cael eu codi ar ran Cyngor Castell-nedd Port Talbot, fod yn barod erbyn 2019.

Ar ben y tai, bydd to dur a fydd yn cael ei integreiddio â chelloedd ffotofoltaidd, fydd hynny yn golygu y bydd modd cael gwres pan fydd golau'r haul yn isel.

Yn ogystal, bydd modd gwefru ceir trydan gan yr ynni a fydd yn weddill.

Bydd y dŵr yn cael ei boethi gan gasglwr gwres solar ar walydd sy'n wynebu'r de gan na fydd y cartrefi yn defnyddio nwy.

Ymhen amser, y gobaith yw y bydd y system yn gweithredu dros gyfnod o flwyddyn ac felly bydd modd storio gwres yr haf tan y gaeaf.

Dywedodd Kevin Bygate, prif weithredwr SPECIFIC y cwmni sy'n gyfrifol am y cynlluniau: "Mae'r technegau eisoes yn bodoli, a'r hyn ry'n ni wedi'i wneud yw dod â'r technegau at ei gilydd.

"Ry'n ar hyn o bryd yn canolbwynio ar adeiladau newydd, a maes o law, gobeithio y bydd y cynllun yn gallu cael ei addasu i dai sy'n bodoli ar hyn o bryd."

Os yw cynllun Castell-nedd yn llwyddiannus, bydd y cynllun yn cael ei ymestyn i 1,200 o dai eraill fel rhan o Fargen Ddinesig Bae Abertawe.