Etholiad: Miliwn o bleidleisiau 'wedi'u gwastraffu'

Gorsaf bleidleisio Image copyright AFP

Cafodd dros filiwn o bleidleisiau - dau draean o'r cyfanswm - "ddim effaith" ar ganlyniad yr etholiad cyffredinol yng Nghymru, yn ôl y Gymdeithas Diwygio Etholiadol.

Maen nhw'n dadlau bod y system 'cyntaf i'r felin' sy'n cael ei defnyddio ar hyn o bryd "wrth ei wraidd wedi torri".

Mae adroddiad yr ymgyrchwyr yn dweud nad yw nifer yr ASau gafodd eu hethol yn cymryd maint eu mwyafrif i ystyriaeth, nac ychwaith faint o bobl wnaeth bleidleisio dros ymgeiswyr eraill.

Mae'n nodi bod Llafur wedi ennill 70% o'i seddi gyda llai na hanner y bleidlais, ac er bod cyfran y Ceidwadwyr o'r bleidlais wedi cynyddu, fe gollon nhw seddi.

'Gorfodi pleidleisio tactegol'

Dywedodd y gymdeithas eu bod yn amcangyfrif fod 1,063,610 pleidlais o'r cyfanswm o 1,575,814 yng Nghymru ar 8 Mehefin wedi'u "gwastraffu".

Roedd 746,269 o'r rheiny yn bleidleisiau dros ymgeiswyr na chafodd eu hethol, a 317,341 o bleidleisiau dros ben ar gyfer ymgeiswyr wnaeth ennill.

Aberafan, Merthyr Tudful a Rhymni, Cwm Cynon a Chanol Caerdydd oedd ar frig y rhestr - pob un wedi rhoi mwyafrif mawr i Lafur - gyda'r gymdeithas yn honni bod dros 80% o bleidleisiau yn y seddi hyn wedi cael dim effaith.

Mae'r ymgyrchwyr hefyd yn dweud bod bron i chwarter pleidleiswyr Cymru wedi cael eu gorfodi i bleidleisio yn dactegol, am nad oedd gan eu ffefryn nhw siawns o ennill y sedd.

Image caption Dywedodd Jess Blair fod y system etholiadol bresennol "wedi torri"

Mae cyfarwyddwr Cymdeithas Diwygio Etholiadol Cymru, Jess Blair, wedi galw am system etholiadol newydd fyddai'n adlewyrchu cyfran y bleidlais ar gyfer pob plaid.

"Mae'r adroddiad yma yn amlygu darlun o system bleidleisio sydd wrth ei wraidd wedi torri," meddai.

"Mae ystod eang o systemau ble dyw pleidleisiau ddim yn cael eu taflu i ffwrdd.

"Rydyn ni angen symud tuag at ffordd o ethol ein ASau ble mae lleisiau pobl yn cael eu clywed yn iawn."