Beirniadu bwrdd iechyd wedi llofruddiaeth dynes

Wade Image copyright Heddlu'r De/Llun teulu

Fe fethodd swyddogion iechyd a dilyn y canllawiau cywir yn dilyn pryderon am weithiwr aeth yn ei flaen i lofruddio cymydog mewn ymosodiad oedd â "chymhelliad rhywiol".

Fe wnaeth Kris Wade, 37, gyfaddef lladd Christine James, 65, yn ei fflat yng Nghaerdydd ym mis Mawrth y llynedd.

Roedd Wade yn arfer gweithio fel cynorthwyydd nyrsio.

Daeth adroddiad i'r casgliad nad oedd Bwrdd Iechyd Abertawe Bro Morgannwg wedi dilyn cwynion gan gleifion am ymosodiadau rhyw ganddo mewn modd digon "cadarn".

Ond daw'r adroddiad i'r casgliad nad oedd modd rhagweld y byddai Wade wedi mynd yn ei flaen i ladd.

Roedd yn arfer gweithio yn yr adran ddysgu ac anableddau yn Nhŷ Rowan, Caerdydd, lle cafodd yr honiadau eu gwneud.

Honiadau

Cafodd tri honiad unigol eu gwneud yn ei erbyn rhwng Gorffennaf 2010 a Rhagfyr 2011 gan gyn-gleifion.

Fe gafodd yr honiadau eu cyfeirio at Heddlu De Cymru ond ni ddaeth unrhyw gyhuddiadau troseddol o ganlyniad.

Pan gafodd Wade ei arestio am lofruddio ym mis Mawrth 2016, roedd wedi ei wahardd o'i waith gan y bwrdd iechyd tra roedd swyddogion yn cynnal proses ddisgyblu o ganlyniad i'r honiadau am ymosodiadau rhywiol.

Cafodd ei ddiswyddo'n ddiweddarach.

'Angen gwella'

Dywedodd yr adroddiad: "Mae'r adolygiad yn dod i'r casgliad fod nifer o faterion mewn perthynas â phrosesau ac ymatebion y bwrdd iechyd i'r honiadau sydd angen eu gwella.

"Ond nid yw fodd bynnag yn ystyried fod y materion sydd wedi eu cofnodi wedi gallu rhagweld neu atal ymddygiad Mr Wade yn y dyfodol na'i ymddygiad tu allan i'w gyflogaeth."

Wrth drafod y camau mewnol, ychwanegodd yr adroddiad: "Er bod yr heddlu wedi cael gwybod am yr honiadau o gam-drin rhywiol, daeth yr adolygiad i'r casgliad nad oedd proses adrodd mewnol y bwrdd iechyd heb ei dilyn yn ddigon cadarn.

"Nid oedd hyn mewn cysylltiad ag unrhyw ymgais i guddio'r honiadau, ond roedd yn adlewyrchiad o ddiwylliant ehangach o fewn rhai lleoliadau iechyd gofal i roi sylfaen i weithrediadau ar sail pa mor gredadwy oedd cleifion, yn hytrach na defnyddio'r broses ddiogelu."

Image copyright Google
Image caption Fe wnaeth Wade ladd Christine James yn ei fflat ym Mae Caerdydd

Fe edrychodd yr adroddiad ar wrthdaro buddiannau posib rhwng Wade a'i dad, sydd bellach wedi ymddeol ond oedd ar y pryd yn Gyfarwyddwr Gwasanaethau Clinigol Iechyd Meddwl a Dysgu'r bwrdd iechyd.

Daeth yr adroddiad i'r casgliad nad oedd tad Wade wedi cymryd rhan yn yr ymchwiliad i'r honiadau yn ei erbyn, ac nid oedd unrhyw dystiolaeth ysgrifenedig i awgrymu fod ymchwiliadau'r bwrdd iechyd i'r honiadau wedi eu "dylanwadu'n amlwg" gan ei dad.

Ond nid oedd yn bosib dweud os byddai'r berthynas wedi gallu dylanwadu ar benderfyniadau pobl eraill, yn ymwybodol neu yn yr isymwybod.

Ychwanegodd yr adroddiad: "Mae'r ffaith nad oedd prosesau adrodd digwyddiadau'r bwrdd iechyd wedi eu dilyn yn ddigon cadarn yn gadael y broses benderfynu ar ran y rhai oedd yn rhan o'r ymchwiliad yn agored i feirniadaeth a diffyg diffuantrwydd."

Galw am adolygiad annibynnol

Yn y cyfamser, mae arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Andrew RT Davies wedi galw am adolygiad annibynnol i'r achos, gan ddweud na fydd "adolygiad mewnol" yn ateb y cwestiynau sy'n parhau am os fyddai'r bwrdd iechyd wedi gallu gweithredu'n fwy cyflym.

Dywedodd Mr Davies: "Mae'r adroddiad yn codi cwestiynau difrifol am y ffordd y gwnaeth Bwrdd Iechyd Abertawe Bro Morgannwg ddelio gyda'r honiadau dychrynllyd o aelod o staff, na ddylai fod wedi cael gweithio gydag oedolion bregus, yn cam-drin cleifion.

"O gofio am faint sylweddol y materion sydd wedi'u codi, bydd adolygiad mewnol byth yn llwyr ateb y cwestiynau sy'n parhau am faint gwirioneddol y gamdriniaeth, beth aeth o'i le, pa wersi sydd i'w dysgu, a sut y gallai'r bwrdd iechyd fod wedi gweithredu'n gynt.

"Fe fyddwn yn galw ar Lywodraeth Cymru i weithredu heb oedi i gynnal adolygiad annibynnol i'r achos hwn."