"Fi yw fi"

tra Image copyright Macx Roche

"O'r diwedd, mae fy nghorff yn un gyda sut mae fy meddwl yn gweithio, ac yn teimlo."

Ers iddo gofio, mae Macx Louis Roche wastad wedi dyheu am gael bod yn fachgen.

"Pan o'n i'n tua pump oed, ro'n i bob tro yn mynd i gysgu ac yn croesi popeth y bydden i'n deffro lan yn fachgen yn y bore," meddai Macx, sy'n 19 oed ac o Aberteifi.

Doedd yna ddim penderfyniad i fod yn fachgen, meddai. Nid fel yna mae'n gweithio.

"Dyw eich rhywioldeb na'ch hunaniaeth rhyw ddim yn ddewis, byth. Y dewis yw ei dderbyn, a chodi llais. Yr unig benderfyniad dwi wedi ei wneud ydy dewis siarad am y peth," meddai.

Pan oedd yn 14 oed, penderfynodd gyfaddef i'w fam ei fod eisiau bod yn fachgen, ac ers hynny mae wedi bod yn cymryd camau i drawsnewid ei ryw.

"Aeth ryw flwyddyn heibio cyn i fi allu siarad gyda rhywun proffesiynol," meddai.

Image copyright Macx Roche
Image caption Mae Macx wedi bod yn dyheu am fod yn fachgen ers yn blentyn

Mae'n sôn ei fod yn anodd iawn i godi llais mewn ardal wledig, am fod pawb yn gwybod busnes pawb.

"Mae'r gefnogaeth sydd ar gael mor bell i ffwrdd hefyd, ac yn golygu diwrnod o deithio. Mae bendant angen mwy o arbenigedd yng nghefn gwlad Cymru," meddai.

"Ond mae'r gefnogaeth dwi wedi ei gael wedi fy ngalluogi i fod yn driw i fy hun, a rhoi'r cyfle i fi siarad a derbyn y triniaethau angenrheidiol.

"Allen i byth a bod wedi gofyn am well ymateb gan fy nheulu a fy ffrindiau, dwi'n ddiolchgar iawn. Ac mae'r rheini oedd yn siarad yn wael amdana i bellach ddim yn rhan o fy mywyd. Dwi ddim eu hangen nhw."

'Diffyg dealltwriaeth'

"Dwi wedi cael teimladau tywyll, ac mae ceisio lladd fy hun wedi croesi fy meddwl sawl tro. Ond dwi byth wedi cymryd y camau i drio cyflawni hunanladdiad," meddai.

"Fyswn i'n dweud eu bod nhw'n fwy o impulses a fyddai'n mynd a dod yn sydyn iawn."

Mae'n cyfaddef ei fod yn credu'n gryf nad ydy hunanladdiad yn sortio'r broblem, ond yn hytrach yn pasio'r problemau ymlaen i rywun arall.

"Mae hyn yn datrys unrhyw deimladau o ladd fy hun, ac mae'n galluogi fi i drio rhesymu gyda fy hun," meddai Macx.

Image copyright Macx Roche

Er iddo gael ei fwlio pan oedd yn blentyn, doedd hynny ddim yn uniongyrchol oherwydd ei fod e eisiau trawsnewid i fod yn fachgen, meddai.

"Mae trawsphobia'n broblem fawr, a dwi wedi profi ychydig o wawdio. Ond dwi'n meddwl mai tarddiad y problemau dwi wedi eu profi yw diffyg dealltwriaeth."

Hawdd a naturiol

Er i'r trawsnewidiad fod yn reit hawdd a naturiol ar y cyfan, mae rhai pethau wedi cymryd amser.

"Mae wedi cymryd amser hir i'r teulu i gyfarwyddo â fy ngalw i'n Macx a newid y rhagenwau. Ond mae hyn yn ddealladwy," meddai.

"Dwi'n bles iawn gyda sut mae pethau'n mynd. Dwi'n hapus fy mod i o'r diwedd yn gallu bod yn fi fy hun.

"Mae fy lles meddyliol a chorfforol wedi gwella'n aruthrol a dwi'n anghofio'r rhan fwyaf o'r amser fy mod i'n trawsnewid i fod o ferch i fachgen. Fi yw fi."

Y camau nesaf iddo yw parhau gyda'i driniaeth hormon yn Llundain, ac mae e'n aros i glywed wrth y tîm llawfeddygaeth yn Hull am lawdriniaethau'r dyfodol.

"Mae codi llais wedi golygu fy mod i'n gallu bod y person ydw i heddiw, a rhoi'r hyder ynof i i fod yn fi fy hun," meddai.

"Dwi weithiau'n cael stick am fod yn fi fy hun, ond fel pawb arall sy'n dioddef oherwydd geiriau hyll gan bobl eraill, mae'r hyn ry'ch chi'n dewis gwneud dan yr amgylchiadau yn dangos i chi pwy ydych chi.

"Ydych chi'n gadael i'r geiriau yna i ddiffinio pwy ydych chi? Nac ydych. Gofyn am help ydy'r darn anoddaf. Ond does dim stop wedyn."

Stori: Llinos Dafydd