Y glöwr a'r bomiwr

Joe Louis a Tommy Farr Image copyright Getty Images
Image caption Tommy Farr (ar y chwith) yn herio Joe Louis yn Yankee Stadium, 1937

Mae hi'n 80 mlynedd ers i focsiwr o Gymru wynebu un o'r goreuon erioed yn Yankee Stadium, Efrog Newydd.

Ar 30 Awst 1937, aeth y cyn-löwr Tommy Farr o Gwm Clydach benben â'r 'Brown Bomber', Joe Louis, mewn gornest a fyddai'n aros yn y cof am flynyddoedd lawer.

Er mai colli ar bwyntiau oedd hanes Farr, roedd hi'n ornest gystadleuol gan synnu'r dorf a oedd yn meddwl nad oedd gan y Cymro unrhyw obaith.

Roedd Colin Jones o Orseinon yn bencampwr pwysau welter Prydain ac Ewrop ac fe aeth am bencampwriaeth y byd dair gwaith. Mae bellach yn brif hyfforddwr ar dîm bocsio amatur Cymru ac yn gweithio gyda bocswyr ifanc mwyaf talentog Cymru.

Fe wnaeth Colin drafod ei atgofion am Tommy Farr a'i farn am sefyllfa bocsio heddiw yng Nghymru gyda Cymru Fyw:

'Gŵr bonheddig'

'Nes i ddod i 'nabod Tommy Farr pan oedd yn hen ddyn ac fe roedd yn ŵr bonheddig ac yn dipyn o gymeriad. Doeddwn i ddim yn ei 'nabod e pan oedd yn ei anterth wrth gwrs, ond pan 'nes i nabod e roedd e'n hoffus iawn, ac mi fydde'n dechre canu i chi yn rhywle - mewn tacsi, ar drên neu mewn gwesty.

Roedd yn gallu chwarae'r piano hefyd, ac rwy'n credu iddo gyhoeddi ambell record yn canu mewn steil opera - roedd e'n dalentog iawn.

Wrth drafod ei ornest enwog yn erbyn Joe Louis rwy'n cofio Tommy yn dweud yn onest iawn: "Every time I watch that bloody fight my nose bleeds."

Image copyright Getty Images
Image caption Y cerddor: Roedd Farr wrth ei fodd gyda cherddoriaeth ac mae recordiau ohono'n canu

Yn sicr, wrth wynebu Joe Louis yn Yankee Stadium fe osododd Tommy'r safon ar gyfer y bocswyr eraill o Gymru a aeth i'r Unol Daleithiau i ymladd - fel fi a Joe Calzaghe.

Roedd gweld Cymro yn mynd i Efrog Newydd i wynebu'r 'Brown Bomber' yn Yankee Stadium yn wych, ond y peth mwyaf arbennig oedd ei berfformiad ar y noson.

Roedd pobl a oedd yn gwrando ar yr ornest yma yng Nghymru yn meddwl bod Tommy wedi ennill.

Ond roedd Tommy yn ddyn diymhongar ac onest, a dywedodd: "It was one hell of a mountain to climb, and I nearly got to the top of it." Doedd neb yn disgwyl i Tommy wneud cystal.

Roeddwn i a Tommy yn underdogs ar gyfer ein gornestau yn America - ble rwy' ddim yn meddwl fod hynny'n wir am Joe Calzaghe. Ond mae pawb eisiau gweld yr un sydd wedi ei diystyru gan yr arbenigwyr yn gwneud yn dda - ac yn aml mae'r gornestau hynny yna'n cael eu cofio fel clasuron.

Image copyright Getty Images
Image caption Colin Jones (ar y dde) yn ei ornest focsio olaf yn erbyn yr enwog Don Curry am bencampwriaeth pwysau welter y byd, 19 Ionawr 1985

Cylfwr bocsio Cymru

Ry'n ni (Bocsio Cymru) wedi cael cyfleusterau newydd state of the art gan Chwaraeon Cymru yn ddiweddar, ac wedi cael offer ymarfer roedden ni wir wedi bod ei angen ers 10-15 mlynedd.

Ond mae'n dechrau dwyn ffrwyth nawr, oherwydd aeth chwech o focswyr o Gymru i'r Gemau Gymanwlad Ieuenctid yn y Bahamas yn ddiweddar gan ennill pedair medal - un aur, dwy arian ac un efydd.

Pwy a ŵyr sut ganlyniadau bydden ni wedi cael yn y gorffennol gyda'r cyfleusterau 'ma yng nghynt!

Mae amryw o focswyr amatur da wedi eu meithrin yng Nghymru yn ddiweddar, gan gynnwys Andrew Selby, Fred Evans, Joe Cordina a Sean McGoldrick. Roedd hynny i gyd cyn y cyfleusterau newydd, felly gyda'r newidiadau diweddar bydd ein cynlluniau ar gyfer y dyfodol yn gryfach.

Mae Gemau'r Gymanwlad yn y Gold Coast y flwyddyn nesa ac rwy'n gobeithio gweld mwy o'r bocswyr ifanc 'ma yn dod drwy'r system.

Image copyright Getty Images
Image caption Roedd Floyd Mayweather (chwith), un o focswyr gorau ei genhedlaeth, yn fuddugol yn erbyn yr arbenigwr MMA, Conor McGregor mewn gornest focsio yn Las Vegas ar 26 Awst

Bygythiad gan MMA?

Ry'n ni wedi symud gyda'r oes wrth drafod bocsio ar lawr gwlad, ac mae'r clybiau bocsio yn cael rhywfaint o arian.

Os yw'r clybiau lleol yn cynhyrchu bocswyr o safon mae hynny yn amlwg o fudd i ni yn y garfan genedlaethol.

Dwi' ddim yn credu bod MMA (Mixed Martial Arts) a bocsio yn fygythiad i'w gilydd - maen nhw'n ddwy gamp hollol wahanol. Mae'n bosib i'r ddwy gamp lwyddo, ac mae'n bosib mynd o un i'r llall yn dibynnu ar eich doniau.

Rwy'n meddwl fod unrhyw un sy'n ymwneud ag unrhyw contact sport yn gallu rhagweld nad oedd Conor McGregor am guro Floyd Mayweather yn y cylch bocsio, a byddai'r canlyniad yn mynd y ffordd arall mewn cawell MMA.

Dyw MMA na bocsio wedi elwa o'r ornest yna ar 26 Awst i ddweud y gwir, ac rwy'n gobeithio mai one-off oedd y ffeit yna.