Cymru'r Oesoedd Canol 'fel Game of Thrones'

Darlun o fywyd yn y canol oesoedd Image copyright Wikipedia
Image caption Diolchwch nad oeddech chi'n byw yn y Canol Oesoedd!

Wrth inni ddathlu 100 mlwyddiant pleidlais y ferch a thrafod gostwng yr oed pleidleisio, fedrai pethau ddim bod yn fwy gwahanol i'n cyndeidiau a neiniau oedd yn byw dan yr hen gyfreithiau Cymreig.

Does gan bobl ifanc 16 oed ddim hawl i bleidleisio yng Nghymru a Lloegr heddiw, ond nôl yn y Canol Oesoedd gallai bachgen 14 oed ddod yn frenin.

Ond doedd gan fenywod y cyfnod ar y llaw arall, sydd â'r un hawliau pleidleisio â dynion heddiw, ddim hawl i fawr o ddim yn gyfreithiol.

"Mae Game of Thrones yn ffuglen ond a dweud y gwir mae'n ffordd dda iawn o edrych ar yr Oesoedd Canol," meddai Dr Sara Elin Roberts, sy'n arbenigwr ar gyfreithiau canol oesol Hywel Dda.

"Yng Nghyfraith Hywel does gan enethod ddim hawliau dros dir.

"Mae yna adrannau yn sôn am enethod yn y cyfreithiau - yn dweud nad oedden nhw'n cael bod yn berchen tir.

"Ond nhw oedd yn cynhyrchu'r plant - ac roedd hynny yn effeithio ar gyfraith tir!

"Ond fel arall, doedd 'na ddim ots o gwbl am y genod."

Image copyright Dr Sara Elin Roberts
Image caption Dr Sara Elin Roberts

Y bechgyn oedd yn bwysig, meddai Dr Roberts.

Roedd etifeddiaeth y merched yn cael ei reoli gan eu tad, yna eu gwŷr neu eu meibion.

"Mae Cyfraith Hywel Dda yn dweud fod bechgyn yn ddynion llawn unwaith maen nhw'n 14 neu 15 mlwydd oed," meddai.

"Roedd disgwyl i feibion teuluoedd mawr gymryd rhan mewn brwydrau yn ifanc iawn.

"Roedd modd dod yn frenin yn Lloegr yn tua 14 oed. Yn ystod Rhyfeloedd y Rhosynnau roedd Edward IV yn arwain brwydr Mortimer's Cross yn 18 oed, ac mi enillodd."

Hefyd o ddiddordeb:

Roedd pobl yn marw yn gynt yn y canol oesoedd ac felly roedd bywyd yn dechrau yn gynt hefyd.

"Mae'r Oesoedd Canol yn reit hyll, yn enwedig o safbwynt plentyndod ac yn enwedig i ferched," meddai Dr Roberts.

Un hanes enwog sy'n dangos hyn yw hanes Margaret Beaufort a gafodd ei phriodi a'i chael yn feichiog gan Edmwnd Tudur o deulu Tuduriaid Môn pan oedd hi'n 12 oed.

Image caption Golygfa o Game of Thrones neu lun archif o'r Canol Oesoedd yng Nghymru?

"Er mwyn etifeddu tir drwy wraig yn Lloegr," meddai Dr Roberts, "roedd yn rhaid i'r dyn briodi'r ddynes, neu'r etifedd, ac roedd gan Margaret Beaufort etifeddiaeth sylweddol.

"Ond doedd hi ddim y cael dal ei thir ei hun, dim ond ei basio i'w gŵr.

"Ond i wneud hynny roedd rhaid iddi gael plentyn, bachgen, wedi ei eni yn fyw. Y ffaith amdani ydy nad oedd merched o bwys yn y cyfnod hwnnw."

Wedi genedigaeth anodd iawn cafodd Margaret Beaufort fab ac fe ddaeth yn frenin Harri'r VII.

Bron iddi hi farw yn geni'r plentyn ac wnaeth ddifetha ei chorff yn llwyr am weddill ei hoes a doedd hi methu cael plant wedi hynny, meddai Dr Roberts.

Felly er fod y frwydr am gydraddoldeb yn dal i gael ei hymladd heddiw gallwn gyfrif ein bendithion hefyd wrth edrych nôl mewn hanes!

Pynciau Cysylltiedig