James Bulger: Ditectif o Bowys yn rhannu atgofion

James Bulger Image copyright PA
Image caption Roedd James Bulger yn ddwy oed pan gafodd ei gipio a'i lofruddio

Bum mlynedd ar hugain ers llofruddiaeth y bachgen dwy oed James Bulger mae ditectif o Bowys a fu'n gweithio ar yr achos yn dweud fod yr hyn ddigwyddodd yn parhau'n sioc a dychryn iddo.

Ar ddydd Gwener, 12 Chwefror 1993 roedd Phil Roberts o Bowys yn gweithio fel ditectif ringyll i Heddlu Glannau Mersi sef y diwrnod y cafodd bachgen dwy oed ei gipio gan ddau fachgen arall yng nghanolfan siopa Y Strand yn Bootle ger Lerpwl.

Wrth siarad â'r BBC dywedodd Mr Roberts: "Ar y prynhawn Sul canlynol roeddwn i a swyddogion eraill yn edrych ar luniau CCTV er mwyn ceisio canfod lle oedd y ddau fachgen a oedd wedi arwain James Bulger allan o'r Strand.

"Clywais sgrech ofnadwy - sgrech Denise o'r fan lle'r oedd teulu James Bulger. Yna sylweddolais fod y corff wedi'i ddarganfod.

"Roedd hi'n gwbl glir nad damwain oedd hyn."

Dangosodd lluniau CCTV fod y bachgen bach wedi cael ei arwain oddi ar ei fam Denise gan ddau fachgen ifanc.

Image copyright Getty Images
Image caption Lluniau CCTV yn dangos James Bulger yn cael ei gipio

Ddeuddydd wedi'i gipio cafwyd hyd i James Bulger yn farw. Roedd wedi'i labyddio a'i ladd gan Jon Venables a Robert Thompson.

Dim ond 10 oed oedd y bechgyn ac roeddynt wedi'i daro â brics a bariau haearn ac wedi gadael ei gorff ar reilffordd.

Fe wnaeth Mr Roberts o Lanrhaeadr-ym-Mochnant arestio a chyfweld Thompson - ac ar y pryd ni chredai fod rhywun mor ifanc yn gallu cyflawni'r fath drosedd.

Ond buan iawn y newidiodd ei feddwl.

Image caption Roedd Phil Roberts yn gweithio i Heddlu Lannau Mersi adeg cipio a llofruddio James Bulger

"Fy nheimladau cyntaf oedd na allai plentyn 10 oed gyflawni'r fath drosedd ac felly nai ddim ystyried e'n rhan o'm hymchwiliad.

"Ond wrth i chi ddechrau ei gyfweld, ry'ch chi'n sefydlu ei fod yn dweud celwydd ond pam hynny?

"Roedd y ffaith ei fod yn llusgo ei goesau o dan y gadair yn datgelu rhywbeth. Bob tro y cai gwestiwn anodd byddai'n llusgo ei draed ar y gadair.

"Maes o law dechreuodd gyfaddef ei fod ef a Venables wedi mynd â James o'r Strand ond eu bod wedi'i adael.

"Dwin meddwl bo fi'n gwybod i raddau pam fod ganddynt fwriad i ladd rhywun a hawlio'r penawdau a pham y gallent droi at rhywun i ddweud mai nhw oedd yr achos. Dyna fy mhrofiad i... a dyna'r casgliad."

Image copyright Heddlu Glannau Mersi
Image caption Cafodd Robert Thompson ei gyfweld gan Mr Roberts cyn ei gyhuddo o lofruddiaeth

Cafwyd Thompson a Venables yn euog o ladd James Bulger.

Yn 2001 cafodd y ddau eu rhyddhau wedi iddynt fod wyth mlynedd yn y ddalfa ac fe gafodd y ddau enwau a chyfeiriadau newydd.

Ers hynny mae Venables wedi cael ei garcharu ddwywaith am fod â delweddau o gam-drin plant yn ei feddiant - y tro cyntaf am ddwy flynedd yng Nghorffennaf 2010 ac eto yr wythnos ddiwethaf am dair blynedd a thri mis.

Ond mae Mr Roberts yn credu mai Thompson oedd yr arweinydd o'r ddau ac yn y gorffennol mae e wedi'i ddisgrifio fel person "craff" a "dieflig".

Image copyright Heddlu Glannau Mersi
Image caption Cafwyd Jon Venables hefyd yn euog o ladd James

Dywedodd Mr Roberts ei fod yn 43 oed pan arestiodd e Thompson. Roedd wedi bod yn gweithio i'r heddlu am 24 mlynedd.

"Roeddwn wedi gweld popeth. Doedd dim wedi fy synnu," dywedodd.

"Ond fe wnaeth yr achos yma - dwi'm yn credu bod dim byd wedi bod yn waeth na'r lofruddiaeth hon."

Dywedodd Mr Roberts bod y drosedd wedi cael cryn effaith arno - yn enwedig wedi iddo fynd adref i gwmni'r plant.

"Ro'ch chi'n eistedd mor dawel - yn gwbl ddisymud i ddweud y gwir," ychwanegodd.

"Roedd fy merched yn sylweddoli hynny ac rwy'n credu eu bod yn gwybod pryd i fod yn dawel."

Dywedodd hefyd ei fod yn bwysig cofio beth ddigwyddodd i James ac y dylai 10 oed barhau i fod yn oedran lle mae'n bosib cael rhywun yn euog o droseddu.

"Maent yn gwybod yn iawn be maent yn ei wneud a rhaid atal hynny," ychwanegodd.