Geni heb help meddygol: 'Angen casglu gwybodaeth'

Eleanor Horrigan Image copyright Samantha Gadsen
Image caption Eleanor Horrigan mewn pwll rhoi genedigaeth

Mae nifer o gyrff iechyd wedi galw am gofnodi faint o fenywod ar draws y DU sy'n dewis rhoi genedigaeth heb gymorth meddygol.

Mae'r GIG yn Llundain yn casglu gwybodaeth am enedigaethau o'r fath - cam sy'n cael ei gymeradwyo gan Goleg Brenhinol y Bydwragedd (RCM) a Choleg Brenhinol yr Obstetryddion a Gynecolegwyr (RCOG).

Ond mae llywodraethau Cymru, Yr Alban a Gogledd Iwerddon yn dweud nad oes ganddynt gynlluniau i ddilyn eu hesiampl.

Yn ôl Eleanor Horrigan, 26 o Gaerdydd, roedd rhoi genedigaeth i'w merch bum mis yn ôl heb gymorth meddygol yn brofiad "hudolus".

Fe benderfynodd wneud hynny er mwyn osgoi archwiliadau a'r posibilrwydd o ddod dan bwysau i gytuno i ymyrraeth feddygol.

Ond mae'r RCM, yr RCOG a grŵp Penaethiaid Bydwreigiaeth Cymru yn mynegi pryderon am enedigaethau heb gymorth meddygol.

Mae'r arfer yn "beryglus", yn ôl y Gymdeithas Trawma Geni.

Gofal amserol 'yn hanfodol'

Dywedodd yr RCM eu bod yn annog menywod "yn gryf" i beidio rhoi genedigaeth heb gefnogaeth broffesiynol oherwydd "risgiau posib i'r fam a'r babi".

Mae cael gofal amserol dan arweiniad arbenigol pe bai problemau'n codi yn "hanfodol", meddai'r RCOG.

Image copyright Samantha Gadsen
Image caption Eleanor Horrigan yn bwydo'i merch o'r fron ar ôl rhoi genedigaeth

Ond dyw Ms Horrigan ddim yn difaru genedigaeth "ryfeddol" ei merch, Autumn-Violet.

"Gyda genedigaeth fy mab, roeddwn yn teimlo bod 'na archwiliadau a monitro ac roedd pobl yn dweud wrthoch chi beth i'w wneud," meddai.

"Ond gyda'i genedigaeth hi roeddwn yn teimlo bod y babi yn dweud wrtha i beth i'w wneud a dyna beth oedd mor rhyfeddol amdano."

Dywedodd fod pawb â'u barn eu hun ynghylch beth sy'n beryglus ai peidio, gan dderbyn na fyddai ei dewis hi yn dderbyniol i bawb.

Roedd Ms Horrigan wedi bwriadu geni ei mab gartref, ond gan nad oedd bydwraig ar gael i ymweld â hi, bu'n rhaid iddo gael ei eni mewn ysbyty.

"Doeddwn ni ddim wedi paratoi ar gyfer geni mewn ysbyty," meddai.

"Fe gefais fy ngwthio i bethau doeddwn i ddim yn eu dymuno."

'Mynediad perffaith i'r byd'

Wedi genedigaeth ei mab bedair blynedd yn ôl, aeth ati i weithio fel doula - person heb gymwysterau meddygol sy'n cadw cwmni i fenywod cyn, yn ystod ac ar ôl genedigaeth.

Roedd doula arall yn gwmni iddi, ynghyd â'i theulu, yn ystod genedigaeth ei merch.

"Roeddwn yn gwybod bod modd galw bydwraig ar unrhyw adeg os mai dyna roeddwn yn dymuno, ond doedd dim angen gwneud hynny," meddai.

"Roeddwn yn gwbl hyderus yn fy mhenderfyniad."

Ychwanegodd bod ei merch "wedi cael mynediad perffaith i'r byd".

Image copyright Samantha Gadsen
Image caption Roedd geni ei merch yn brofiad llawer mwy dymunol na rhoi genedigaeth i'w mab mewn ysbyty, medd Ms Horrigan

Mae'r atebion i geisiadau rhyddid gwybodaeth i fyrddau iechyd Cymru wedi datgelu bod o leiaf 463 o fenywod yng Nghymru wedi rhoi genedigaeth heb i feddyg fod yn bresennol yn y pum mlynedd diwethaf.

Ond does dim cadarnhad faint o'r rheiny oedd wedi gwneud penderfyniad bwriadol i wrthod help meddygol.

Dywedodd yr RCOG y byddai "gwell ddealltwriaeth o nifer y menywod sy'n dewis rhoi genedigaeth heb gymorth meddygol yn fuddiol" ac yn cyfrannu at lunio canllawiau arfer da.

'Risgiau posib'

Ychwanegodd yr RCM y byddai casglu gwybodaeth ar draws y DU, fel sy'n digwydd yn Llundain, yn cael ei groesawu, er eu pryderon am enedigaethau o'r fath.

"Tra bo'r RCM yn cydnabod hawl pob menyw i roi genedigaeth heb gymorth proffesiynol, mae 'na risgiau posib i'r fam a'r babi ac am y rheswm yna fe fyddai'r RCM yn annog menywod yn gryf i beidio rhoi genedigaeth ar ben eu hunain.

Mae'r RCM yn dweud y byddai llai yn dilyn y trywydd hwnnw petai gwasanaethau mamolaeth yn cael eu datblygu mewn ffordd sy'n helpu menywod adnabod bydwragedd yn well ac ymddiried mewn staff meddygol ac ysbytai.

Eilio hynny mae Penaethiaid Bydwragiaeth Cymru - grŵp sydd â chynrychiolydd ym mhob un o'r byrddau iechyd.

Dywedodd Deb Jackson, pennaeth bydwreigiaeth ac un o gyfarwyddwyr Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan: "Fel gweithwyr proffesiynol, rydyn ni wastad yn fodlon trafod yr holl ddewisiadau gyda menywod, ond ni allan ni argymell rhywbeth sydd o bosib yn anniogel."

Ond mae mudiad AIMS, sy'n ymgyrchu i wella gwasanaethau mamolaeth yn cefnogi mamau fel Ms Horrigan, gan ddweud bod genedigaethau heb gymorth meddygol yn "gyfreithiol" ac "yn ddewis cadarnhaol".

Pynciau Cysylltiedig