Rhybudd y gallai'r Academi Gymreig ddirwyn i ben

gwesty'r Marine, Aberystwyth Image copyright Google
Image caption Bydd y cyfarfod ddydd Sadwrn yn cael ei gynnal yng ngwesty'r Marine yn Aberystwyth

Mae cadeirydd yr Academi Gymreig wedi rhybuddio y gallai'r sefydliad orfod dirwyn i ben os nad ydyn nhw'n diwygio ac yn ystyried eu pwrpas ar gyfer y dyfodol.

Wrth ysgrifennu at aelodau cyn cyfarfod cyffredinol arbennig yn Aberystwyth ddydd Sadwrn, dywedodd Tom Anderson fod angen ystyried "pob opsiwn ar gyfer y dyfodol".

Ychwanegodd y cadeirydd fod y sefydliad, sydd ar hyn o bryd yn dod o dan adain Llenyddiaeth Cymru, yn wynebu'r her o "fagu corff aelodaeth digon gweithgar i oroesi".

Cafodd yr Academi Gymreig ei sefydlu yn 1959 fel cymdeithas ar gyfer llenorion, ac fe aethon nhw ymlaen i lansio cylchgrawn llenyddol Taliesin ddwy flynedd yn ddiweddarach.

Er bod gan yr Academi Gymreig ei bwrdd a'i strwythurau rheoli ei hun, maen nhw ar hyn o bryd yn cael rhywfaint o gymorth gweinyddol gan Lenyddiaeth Cymru.

Yn ei lythyr i aelodau mae Mr Anderson yn dweud na fydd y gefnogaeth hwnnw'n medru parhau yn y dyfodol, yn rhannol oherwydd newidiadau i ddeddfwriaeth gwarchod data, ond hefyd oherwydd y bwriad i geisio sefydlu'r Academi fel corff annibynnol.

'Croesffordd'

Ychwanegodd y cadeirydd fodd bynnag fod y cyfarfod arbennig hefyd yn gyfle i gael trafodaeth ynglŷn â "sut yn union mae llenorion Cymru eisiau i endid fel yr Academi edrych, ac yn wir, os ydyn nhw eisiau un o gwbl".

"Rydyn ni wedi cyrraedd mwy na dim ond croesffordd, mae'n debyg," meddai yn ei neges.

"Rhaid i mi bwysleisio nad ydw i'n credu mai torri cyllidebau sydd ar fai am y ffaith bod yr Academi Gymreig wedi arafu - ond yn hytrach sicrhau bod aelodau a chymrodorion yn ymgymryd â hi."

Dywedodd fod yr opsiynau i'w trafod yn cynnwys dirwyn yr Academi i ben, gadael i grŵp arall gymryd ei rôl a'i chyfrifoldebau, neu newid natur y sefydliad.

"Mae angen corff ar gyfer llenorion yng Nghymru, dwi'n siŵr o hynny," meddai Mr Anderson, sydd hefyd wedi cyhoeddi y bydd yn camu o'r neilltu fel cadeirydd yn dilyn y cyfarfod.

"Corff sydd yn dathlu ein llwyddiannau llenyddol, tra'n gwarchod buddiannau'r cymunedau llenydda proffesiynol presennol.

"Ond dyw hi ddim yn glir ar hyn o bryd pa mor glir yw'r galw am hyn ymysg llenorion."