Y cynghorau lle mae disgwyl y brwydrau mwyaf ffyrnig

Ar 4 Mai bydd pleidleiswyr yn ethol cynghorwyr newydd ar draws Cymru. Ond pa gynghorau yw'r rhai lle mae'r brwydrau mwyaf ffyrnig?

Mae dadansoddiad o'r sefyllfa yng Nghaerffili, Powys a Chasnewydd yma.

Caerdydd

Dyma'r awdurdod lleol mwyaf yng Nghymru o bell ffordd, gyda chyllideb o £578m yn y flwyddyn ariannol hon.

Ychwanegwch y ffaith fod gobeithion realistig gan bedair plaid wahanol o ennill nifer sylweddol o'r 75 sedd, a does ryfedd fod sylwebyddion gwleidyddol yn cadw llygad barcud ar y brifddinas.

Cafodd Llafur fuddugoliaeth ddramatig yn 2012, gan oddiweddyd y Democratiaid Rhyddfrydol a sicrhau mwyafrif swmpus.

Ond cecru mewnol fu hanes y pum mlynedd ddiwethaf, gyda Phil Bale yn cymryd lle Heather Joyce fel arweinydd, ac wedyn mae wedi gorfod goroesi cyfres o bleidleisiau o ddiffyg hyder.

Bu'r broses o dorri gwariant yn un boenus, a bu'n rhaid hepgor addewid i beidio â chodi'r dreth cyngor mwy na 2% bob blwyddyn.

Mae'r Democratiaid Rhyddfrydol yn awchu am gyfle arall i ddal yr awenau - ac i fod yn realistig dyma'r ardal sy'n debycaf o roi hwb i'r blaid honno ar 4 Mai.

Ond mae'r Ceidwadwyr yn ffyddiog o ennill tir hefyd, yn enwedig yng ngogledd y ddinas, ac mae lle i gredu y bydd Plaid Cymru hefyd cynyddu nifer eu cynghorwyr dan arweiniad dadleuol Neil McEvoy.

Ydy hi'n bosib bydd y pedair plaid yn lled-gyfartal ar y cyngor newydd? A phwy fydd yn fodlon clymbleidio â phwy? Mae'r ras am reolaeth yng Nghaerdydd yn un hynod o agored.

Caerfyrddin

Dyw hi ddim wedi bod yn gyfnod tawel i gynghorwyr Caerfyrddin dros y pum mlynedd ddiwethaf.

Plaid Cymru gafodd y mwyaf o seddi ym 2012, ond heb sicrhau mwyafrif; ffurfio clymblaid wnaeth yr ail blaid, Llafur, â'r grŵp o annibynwyr.

Bu'r prif weithredwr Mark James yn y penawdau'r un mor aml â'r cynghorwyr, wrth ymgymryd â brwydr gyfreithiol ddiddiwedd yr olwg yn erbyn awdur blog beirniadol.

Image caption Fe enillodd Mark James yr achos enllib yn erbyn y blogiwr Jacqui Thompson

Ac ym mis Chwefror 2014, daeth Swyddfa Archwilio Cymru i'r casgliad fod Mr James wedi derbyn taliadau pensiwn oedd yn groes i'r rheolau.

Yn sgil y ffrae yna, daeth tro ar fyd yn wleidyddol hefyd, gyda Phlaid Cymru yn ffurfio clymblaid newydd â'r grŵp annibynnol.

Parhau mae'r dadlau ffyrnig rhwng y ddwy blaid yn lleol, ac fe allai ambell ward yma a thraw wneud gwahaniaeth anferth i liw gwleidyddol neuadd y sir fis nesaf.

Mae'r ffrae chwerw dros addysg Gymraeg ym mhentref Llangennech wedi ychwanegu elfen finiog arall at frwydr wleidyddol oedd eisoes yn anodd ei ddarogan.

Conwy

A oes unrhyw gyngor Sir yng Nghymru dan reolaeth clymblaid mor lliwgar â'r un sydd wrth y llyw yng Nghonwy?

Mae Llafur, Plaid Cymru, grŵp annibynnol 'Conwy'n Gyntaf', a'r Democratiaid Rhyddfrydol yn cydweithio, gyda'r arweinydd presennol Dilwyn Roberts yn aelod o Blaid Cymru - y trydydd grŵp o ran maint.

Mae Mr Roberts yn ymddeol fis nesaf, felly beth fydd hanes yr awdurdod wedi i'r pleidleisiau gael eu bwrw?

Mae gan yr ardal ddau AS a dau AC Ceidwadol, a'r Ceidwadwyr yw'r ail grŵp mwyaf ar y cyngor eisoes, ac yn gweithredu fel gwrthblaid.

Image caption Mae Dilwyn Roberts wedi bod yn arweinydd Cyngor Conwy ers naw mlynedd

Mae'r blaid yn lled-obeithiol y gellid troi neuadd y sir yn las ar 4 Mai, ond mae Plaid Cymru hefyd yn ysu am ennill tir.

Mae'n bosib taw cael a chael fydd hi eto i weld pa blaid fydd y grŵp mwyaf, ond mae'n annhebygol y bydd y naill na'r llall yn mwynhau mwyafrif - tybed ai enfys arall o liwiau gwahanol fydd yn ymddangos dros yr haf?

Conwy yw'r cyngor cyntaf yng Nghymru i ddechrau casglu bagiau sbwriel du unwaith y mis mewn ymdrech i wella'r gyfradd ailgylchu.

Dyw'r arbrawf ddim at ddant pawb, ac mae'n debyg taw dyma fydd y pwnc llosg wrth i'r ymgyrch fynd rhagddi.

Bydd Tomos Livingstone o uned wleidyddol BBC Cymru yn edrych ar y cynghorau eraill lle mae disgwyl i'r canlyniad fod yn agos ddydd Iau.