Llafur yn colli cynghorau ond yn llwyddo i gadw Caerdydd

  • 5 Mai 2017
Brendan Toomey
Image caption Roedd Brendan Toomey wedi bod yn gynghorydd ym Merthyr ers 2004 ac yn arweinydd ers 2012

Mae'r blaid Lafur wedi colli rheolaeth ar gynghorau Pen-y-bont a Blaenau Gwent, ar noson ble maen nhw wedi colli tir ar draws Cymru yn yr etholiadau lleol.

Fe wnaeth y blaid hefyd golli eu harweinydd ar Gyngor Sir Merthyr Tudful, Brendan Toomey, sydd wedi bod yn y swydd ers 2012.

Ond maen nhw wedi llwyddo i ddal eu gafael ar Gaerdydd, ble roedd disgwyl brwydr agos.

Llwyddodd y Ceidwadwyr i gipio Sir Fynwy, cyngor roedden nhw'n ei arwain mewn clymblaid gynt.

'Ddim yn hapus'

Ym Merthyr Tudful mae Llafur wedi colli tir i'r Annibynwyr, ac fe fydd yn rhaid iddyn nhw aros am isetholiad mewn un ward yn dilyn marwolaeth ymgeisydd cyn gweld a fyddan nhw'n dal eu gafael ar reolaeth o'r cyngor.

Wrth siarad â BBC Radio 4 yn dilyn y canlyniad, dywedodd Mr Toomey: "Mae'n amlwg bod nifer fawr o'r cyhoedd ddim yn hollol hapus a dweud y lleiaf gyda'r ffordd mae'r Blaid Lafur yn mynd ar hyn o bryd."

Ym Mhen-y-bont fe gollodd y blaid 13 sedd, traean o'u cyfanswm, gan golli eu mwyafrif.

Y Ceidwadwyr oedd fwyaf ar eu hennill, gan gynyddu nifer eu seddi o un i 11 mewn sedd sydd yn un o'u prif dargedau yng Nghymru yn yr etholiad cyffredinol.

Image caption Y cyfrif yn digwydd yng Nghaerdydd

Ym Mlaenau Gwent mae Llafur wedi colli rheolaeth lawn ar y cyngor i'r grŵp Annibynnol, ar ôl bod â mwyafrif sylweddol gynt.

Ond maen nhw wedi dal eu gafael ar Gasnewydd gyda 31 o'r 50 sedd, er bod eu mwyafrif wedi gostwng rywfaint.

Roedd yr un peth yn wir yn Rhondda Cynon Taf, ble mae Llafur wedi cadw rheolaeth ond wedi ennill ond 47 o'r 75 sedd, o'i gymharu â'r 60 gawson nhw tro diwethaf. Plaid Cymru oedd fwyaf ar eu hennill, gan ddyblu eu nifer i 18.

Maen Llafur hefyd wedi cadw rheolaeth lwyr ar Gyngor Torfaen, gyda'r un nifer o seddi ag oedd ganddyn nhw gynt. Yr un hefyd oedd y sefyllfa yng Nghaerffili - doedd na ddim newid i'r nifer o seddi a oedd gan Y Blaid Lafur ond fe gollodd Plaid Cymru ddwy sedd ac fe gipiodd yr Annibynwyr ddwy sedd.

Dim newid yn y brifddinas

Mae Llafur yn dathlu yng Nghaerdydd fodd bynnag, gydag un ffynhonnell yn ei ddisgrifio fel "gwyrth" fod y blaid wedi llwyddo i gadw'u mwyafrif.

Llwyddodd y blaid i gipio 40 o'r 75 sedd yn y brifddinas, wyth yn llai na'u cyfanswm yn 2012.

Fe wnaeth y Ceidwadwyr ennill seddi ychwanegol yng ngogledd a gorllewin y ddinas, ond roedd hi'n noson siomedig i'r Democratiaid Rhyddfrydol a Phlaid Cymru.

Ond bydd y sylw nawr yn troi at bwy fydd yn arwain y cyngor, gyda ffynhonnell Llafur yn dweud wrth BBC Cymru fod yr arweinydd presennol Phil Bale yn "wleidydd di-glem" a bod angen ei ddisodli.

Image copyright Cyngor Pen-y-bont

Yn y cyfamser mae'r Ceidwadwyr wedi dod o fewn un sedd i ennill mwyafrif ym Mro Morgannwg, ar ôl disodli Llafur fel y blaid fwyaf.

Llwyddodd y blaid i gynyddu nifer eu seddi o 11 i 23, gan gymryd seddi oddi ar Lafur, Annibynwyr a Phlaid Cymru.

Llafur oedd y grŵp mwyaf ar y cyngor gynt, gyda 22, ond maen nhw bellach lawr i 14 aelod.