Etholiad 2017: Sut mae'r BBC yn mesur y canlyniadau

Etholiad 2017: Sut mae'r BBC yn mesur ac adrodd y canlyniadau.

Manylion yr Etholiad:

Sut mae plaid yn ennill?

Drwy ennill mwy o seddi yn Nhŷ'r Cyffredin na'r pleidiau eraill gyda'i gilydd. Os bydd plaid yn cyflawni hyn fe fydd ganddi'r hyn sy'n cael ei alw'n fwyafrif. Mae 650 o seddi ar gael, sy'n golygu fod angen i blaid gipio 326 o seddi er mwyn cael mwyafrif.

Ond fe allai mwyafrif effeithiol fod yn llai na hyn gan nad yw'r Llefarydd a'i ddirprwyon, er yn ASau, ddim fel arfer yn pleidleisio. Hefyd mae plaid Sinn Fein, a ennillodd bedair sedd yn 2015, yn draddodiadol wedi gwrthod tyngu llw i'r Frenhines ac felly nid ydi ei haelodau'n cael pleidleisio o ganlyniad.

Beth yw etholaeth?

Mae etholaeth, sydd hefyd yn cael ei galw'n sedd, yn ardal benodol lle mae brwydrau gwleidyddol yn cael eu hymladd. Mae pleidleiswyr ymhob etholaeth yn pleidleisio am un AS.

Ydi'r etholaethau wedi newid ers yr etholiad cyffredinol diwethaf yn 2015?

Naddo.

Ond fe gafodd gostyngiad yn nifer yr ASau o 650 i 600 a newid yn ffiniau rhai etholaethau ei argymell ym mis Medi 2016 ac mae ymgynghoriad cyhoeddus yn ystyried hyn. Mae disgwyl y bydd argymhellion terfynol yn 2018.

Beth sy'n digwydd yn sedd y Llefarydd?

Aelod Seneddol yw Llefarydd Tŷ'r Cyffredin ac mae rhaid iddo ef neu hi gael ei ail-ethol yn ei etholaeth ei hun yn ystod pob etholiad cyffredinol.

Yn draddodiadol nid yw'r pleidiau mwyaf yn Nhŷ'r Cyffredin yn sefyll yn erbyn y Llefarydd ond mae rhai pleidiau fel UKIP a'r blaid Werdd yn gwneud hynny.

Mae'r Llefarydd presenol, John Bercow, yn gobeithio cael ei ethol fel AS yn etholaeth Buckingham.

Mae'r Llefarydd yn ffigwr niwtral yn y Senedd, felly nid yw Mr Bercow bellach yn aelod o'r blaid Geidwadol fel yr oedd cyn iddo gael ei ethol gan y Senedd i fod yn Llefarydd.

Ond mae ei sedd yn cael ei hystyried fel sedd Geidwadol ar gyfer mesur nifer y seddi sydd gan bob plaid, gan ei fod wedi ei ethol ar ran y blaid yn y sedd yn 1997, 2001 a 2005 cyn cael ei ethol yn llefarydd.

Os bydd yn ennill yno eto, bydd y sedd yn cael ei hystyried fel 'Llefarydd yn cadw' - ac fe fydd yn cael ei ychwanegu at gyfanswm y Ceidwadwyr.

Mae'r BBC yn dilyn yr un egwyddor ymhob etholiad cyffredinol.

Beth mae plaid yn ennill, cadw neu gipio sedd yn ei olygu?

Y peth pwysicaf yw nifer y seddi mae plaid yn eu hennill, ac er mwyn i newid ddigwydd rhaid i bleidiau gipio seddi oddi ar ei gilydd.

Mae modd i seddi sy'n cael eu hennill ddisgyn i ddau gategori: cadw neu gipio

Cadw: Os yw plaid yn ennill sedd oedd yn ei gafael yn 2015 mae hyn yn cael ei ddisgrifio fel 'cadw'

Cipio: Os yw plaid yn ennill sedd nad oedd hi wedi ei ennill yn 2015, mae hyn yn cael ei ddisgrifio fel 'cipio'

Ennill: Pan mae is-etholiad wedi bod ers etholiad 2015 ac roedd yr is-etholiad yn golygu fod plaid arall wedi ennill y sedd o gymharu gyda phlaid oedd wedi ei hawlio yn yr etholiad cyffredinol.

Mae'r seddi hyn yn amlwg yn bwysig i'r gwrthbleidiau.

Os ydynt am ffurfio llywodraeth newydd mae'n rhaid iddyn nhw ennill seddau newydd o ddwylo'r llywodraeth a chipio seddi eraill tra'n cadw eu gafael ar y seddi oedd yn eu meddiant.

Beth am is-etholiadau?

Mae is-etholiadau'n digwydd unwaith yn unig mewn seddi lle mae'r AS lleol wedi penderfynu ymddeol neu efallai wedi marw. Mae 10 is-etholiad wedi bod ers 2015.

Pan mae'r BBC yn adrodd canlyniadau etholiadau cyffredinol, mae canlyniadau'r is-etholiadau'n cael eu hanwybyddu er mwyn gwneud cymhariaeth eglur gyda chanlyniadau 2015.

Beth yw mwyafrif?

Er mwyn curo etholiad, rhaid i blaid ennill digon o seddi yn Nhŷ'r Cyffredin i ffurfio llywodraeth. Er mwyn gwneud hyn rhaid i un blaid gael mwy o seddi na phob plaid arall gyda'i gilydd.

Mae 650 o seddi yn y Senedd, ac felly rhaid sicrhau 326 neu fwy o seddi er mwyn cael 'mwyafrif'.

Wrth gwrs mae pethau'n llawer haws i lywodraeth os oes ganddi lawer mwy o seddi na gweddill y pleidiau.

Caiff y rhif yma ei alw'n faint y mwyafrif.

Felly os yw un blaid yn ennill 326 o seddi, byddai pob plaid arall gyda'i gilydd yn hawlio 324 o seddi.

Y mwyafrif yn yr achos yma felly ydi 326 minws 324: dau. Felly'r mwyafrif lleiaf sy'n bosib yw nid un sedd ond dwy.

Beth yw senedd grog?

Mae senedd grog yn digwydd pan nad oes un blaid wedi llwyddo i gael mwyafrif.

Gall plaid fod mewn grym heb gael mwyafrif absoliwt drwy geisio creu cynghrair wleidyddol gyda phlaid lai er mwyn creu clymblaid.

Neu fe all geisio dod i gytundeb gyda'r pleidiau llai er mwyn cael eu cefnogaeth yn y Senedd os byddai pleidlais o ddiffyg hyder yn y llywodraeth yn codi.

Dewis arall i'r blaid fwyaf ydi creu llywodraeth leiafrifol heb gytundeb gyda'r pleidiau llai, gyda'r bwriad o obeithio creu mwyafrif o blaid pob mesur fel y maen nhw'n cael eu trafod yn y Senedd.

Ond os nad oes un blaid yn fodlon gwneud hyn yna fe fydd y Senedd yn cael ei diddymu ac fe fydd etholiad arall yn cael ei gynnal.

Beth yw arolwg barn y noson ('exit poll') a'r darogan nifer y seddi?

Caiff arolwg barn ar y noson ei gynnal drwy ofyn i bleidleiswyr sy'n gadael gorsafoedd pleidleisio i lenwi papur pleidleisio dychmygol er mwyn dangos sut y maen nhw wedi pleidleisio.

Caiff y gwaith yma ei wneud gan gwmniau GfK ac Ipsos Mori ar ran y BBC, ITV News and Sky News.

Bydd y canlyniad ar y noson yn galluogi dadansoddwyr y BBC i amcangyfrif yn fras sawl sedd y mae pob plaid wedi eu hennill.

Canlyniadau ar wefan y BBC

Pa bleidiau sy'n ymddangos yng ngraffeg tudalen ganlyniadau y BBC ar y wefan newyddion?

Pan fydd y blychau pleidleisio'n cau am 22:00 bydd y BBC yn darlledu canlyniad yr arolwg barn ar y noson. Bydd amcangyfrif nifer y seddi i'r pum prif blaid yn cael eu harddangos mewn bariau llwyd ar y wefan.

Pan fydd y canlyniadau cyntaf yn cael eu cyhoeddi, tuag awr yn ddiweddarach, bydd pleidiau'n cael eu trefnu o'r dde i'r chwith yn dibynu ar nifer y seddi sydd wedi eu hennill ar y pryd.

Wrth i'r noson fynd yn ei blaen, bydd y graffeg yn dangos y pum prif blaid yn dibynu ar nifer y seddi sydd wedi eu hennill. Bydd seddi'r pleidiau eraill yn cael eu cyfuno o dan y penawd 'Eraill'.

Pan fydd y canlyniadau llawn wedi cyrraedd, bydd y graffeg yn dangos y pum prif blaid yn ôl nifer y seddi sydd wedi eu hennill yn y Senedd newydd.

Os bydd dwy blaid yn gyfartal yn y pump uchaf - h.y. os bydd gan ddwy blaid ddwy sedd - yna'r blaid gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau fydd yn cael ei harddangos.

Nid oes darogan nifer y seddi ar gael ar gyfer Gogledd Iwerddon, gan mai dim ond ar gyfer tir mawr y DU mae hyn yn cael ei wneud.

Pa bleidiau sy'n ymddangos yn y tablau canlyniadau cyffredinol?

Er mwyn ymddangos fel plaid yn y tablau canlyniadau cenedlaethol, rhaid i blaid ateb un o'r gofynion isod:

Sefyll yn un rhan o chwech o bob sedd mewn rhanbarth o'r DU

Cynnig mwy na phum ymgeisydd ar draws y DU neu mewn un wlad

Wedi cael mwy na 1% o'r bleidlais yn y DU neu ar lefel genedlaethol yn yr etholiad cyffredinol diwethaf

Gyda ASau yn y Senedd yn ystod cyfnod y senedd ddiwethaf

Caiff pob plaid sydd ddim yn ateb y gofynion hyn eu cyfuno o dan y teitl 'Eraill'.

Bydd canlyniad cyfansymiol y 191 o ymgeiswyr annibynnol yn cael eu cyfuno a'u dangos ar sgorfwrdd y DU.

Bydd pob tudalen etholaeth unigol yn rhestru pob plaid a phob ymgeisydd annibynnol sy'n sefyll ymhob etholaeth.

Sut mae'r BBC yn cyfrifo nifer y pleidleiswyr?

Ar noson yr etholiad, mae'r BBC yn cyfrifo canran nifer y pleidleiswyr wrth rannu nifer y pleidleisiau dilys sydd wedi eu bwrw ar gyfer pob ymgeisydd gyda nifer y bobl sydd gyda'r hawl i bleidleisio.

Nid yw papurau pleidleisio sydd wedi eu malurio neu eu gwastraffu'n cael eu hystyried.