Shin doya za ta iya ture man fetur a arzikin Nigeria?

Najeriya na fatan matakin kara fitar da doya zuwa kasashen waje zai fadada tattalin arzikinta
Image caption Najeriya na fatan matakin kara fitar da doya zuwa kasashen waje zai fadada tattalin arzikinta

''Wannan shi ne babban fatan mu'' Inji Ministan noma da raya Karkara na kasar, Mista Audu Ogbeh.

Faduwar farashin man fetur a kasuwar duniya ta yi mummunar illa ga tattalin arzikin Nijeriya wacce take samun fiye da kashi 70 cikin 100 na kudadenta daga danyen man fetur.

Yayin da hakan ke faruwa kuma, noman doya na kara bunkasa.

Hukumar aikin gona ta Majalisar Dinkin Duniya, FOA, ta ce Najeriya ce ke noma fiye da kashi 60 cikin 100 na illahirin doyar da ake nomawa a duniya.

To amma duk da haka, Najeriya ba ta cikin kasashen da ke kan gaba wajen fitar da doya zuwa kasashen waje.

Image caption Gwamnati na fatan samar da ayyukan yi ga dubban mutane musamman mata da matasa a fannin noma

Ghana wacce abin da take nomawa ko kusan na Najeriya bai kai ba, ta fi Najeriyar fitar da doya kasashen waje musamman kasashen Turai irin su Birtaniya.

To amma ita ma Najeriyar yanzu ta yunkuro bayan da a cikin watan Yuni ta kaddamar da wani gagarumin shiri na fitar da doya zuwa kasashen waje.

Kasashen Turai da Amurka ne shirin ya fi maida hankali a kansu.

Su ma 'yan Najeriya da ke kasashen waje za su rika sayan doyar matuka idan aka fitar da ita.

Najeriya na fatan matakin kara fitar da doya zuwa kasashen waje zai fadada tattalin arzikinta wanda ya dogara a kan man fetur.

Cikin 'yan shekarun nan dai Najeriyar ta fada cikin mummunar matsalar koma bayan tattalin arziki wadda ba ta taba fuskanta ba cikin fiye da shekaru 25.

Gwamnatin Najeriyar na fatan samar da ayyukan yi ga dubban mutane musamman matasa a fannin noma.

Shirin na kai doya kasashen waje ya karfafa wa manoma da 'yan kasuwa da dama gwuiwa.

Image caption Alhaji Saleh Adamu Asiri, wani dan kasuwar doya a garin Agyaragu dake jihar Nasarawa.

''Alhamdulillahi! Mun ji dadi, mun yi murna'' inji Alhaji Saleh Adamu Asiri, wani dan kasuwar doya a garin Agyaragu dake jihar Nasarawa.

Ya kara da cewa 'fitar da doyar zuwa kasashen waje wata babbar dama ce ta fuskar tattalin arziki'.

Matakin zai kara bunkasa mana harkoki nmu na kasuwanci, ita ma kasa baki daya zata amfana.'- inji shi'

Kokarin kara Cin moriyar doya.

Ko da ya ke gwamnati ce ta bullo da shirin na fitar da doya zuwa kasashen waje, to amma 'yan kasuwa su ne aka sanya gaba-gaba wajen tafiyar da shirin.

Karkashin shirin, gwamnati ce ke tsara manufofi da kuma kulla yarjejeniya da gwamnatocin kasashen domin su amince a rika kai masu doyar.

To amma tuni wasu 'yan kasuwar suka ce suna gamuwa da cikas.

Prince Vincent Yandev Amaabai, wani mai fitar da doya zuwa kasashen waje ya ce ''na samu damar fitar da ton 76 na doya kawo yanzu zuwa Amurka.''

Ya kara da cewa ''babban kalubalen shi ne na kudi, a don haka ya kamata gwamnati ta karfafawa bankuna gwiwa su taimaka mana''- inji shi.

Ya ce yawan dawainiyar kula da doyar don kada ta lalace da kuma kudin sufuri zuwa kasashen waje sun hana shi samun riba yadda ya kamata.

Image caption Prince Vincent Yandev Amaabai, wani mai fitar da doya zuwa kasashen waje.

Akan kashe kimanin $10,000 wato N3,600,000.00 a matsayin kudin fitar da ton 30 na doya daga Najeriya zuwa Amurka.

Kuma ana fitarwa ne ta jirgin ruwa inda akan kwashe kimanin kwanaki arba'in a hanya.

Wasu daga cikin doyar kan rube kafin su isa inda aka nufa abin da ke kara haifar da dawainiya.

Shin doya za ta maye gurbin man fetur?

Kawo yanzu ton 200 kacal na doya aka fitar zuwa kasashen Turai da Amurka tun da gwamnati ta kaddamar da shirin fitar da doyar a watan Yuni.

Wannan adadi bai taka kara ya karya ba idan aka yi la'akari da cewa ana noma fiye da Tan miliyan 60 na doya a Najeriya a duk shekara.

Kamar kashi 30 cikin 100 na doyar dai kan rube ne saboda rashin amfani da ita da kuma rashin wuwaren ajiya masu kyau.

Gwamnatin Najeriya na da burin ganin doya da sauran albarkatun noma sun maye gurbin man fetur a matsayin kashin bayan tattalin arzikin kasar.

A baya-bayan nan dai an fuskanci mummunar matsalar faduwar farashin danyen man fetur a kasuwar duniya.

Wannan yanayi ya sa gwamnatoci a matakai daban-daban a kasar sun kasa biyan albashin ma'aikata a kan lokaci.

Masu sukar shirin fitar da doyar na cewa kamata ya yi gwamnatin ta kafa masana'antun sarrafa doya a cikin kasar.

A cewar su, hakan zai sa a rika fitar da kayayyakin da ake sarrafawa daga doya zuwa kasashen waje a maimakon a rika fitar da danyen doyar.

Suna ganin Najeriya za ta fi samun moriya ta wannan hanya.

To amma Ministan Noma da raya Karkara, Audu Ogbeh, ya ce sannu ba ta hana zuwa.

A cewar sa, idan aka gyara wutar lantarki kuma aka rage kudin ruwa a bankuna, 'yan Nijeriya za su iya gwajin kafa masana'antun na sarrafa doya. '

Image caption Ministan noma da raya Karkara Audu Ogbeh

'Ana amfani da ingantattun karafa ne da ba su yin tsatsa (wajen kafa kamfani). Kuma suna da matukar tsada'' Inji Mista Ogbeh.

Dangane da ko doya za ta iya maye gurbin man fetur a tattalin arzikin Najeriya, sai ya ce;

''Eh!, ba doya kadai ba, za a kuma maida hankali ga wasu albarkatun noma amma babban burin mu yana kan doya.''

Muna matukar bukatar agaji.

Najeriya dai ba ta da wuraren ajiyar doya yadda ya kamata domin hana ta lalacewa da wuri.

Tsarin sufurinta bai da inganci kuma 'yan kasuwa na ta fafutukar yadda za su tunkari lamarin na fitar da doya zuwa kasashen waje.

Haka kuma wasu na nuna damuwa cewa idan aka ci gaba da fitar da doyar zuwa kasashen waje, a kwana a tashi, za a iya fuskantar karancinta a cikin gida lamarin da zai iya haddasa tsadarta ga talakawa wadanda ke amfani da doya sosai.

To amma wasu na ganin saboda yawan doyar da ake nomawa a Najeriyar, yana da wahala a ce za a iya fuskantar karancinta muddin aka ci gaba da noman gadan-gadan.

To sai dai kuma, manoma na cewa sai an a tallafa masu kafin su iya ci gaba da noman.

Image caption Wani manomin doya a Nigeria

Mrs Cecilia John, wata karamar manomiyar doya a garin Agyaragu na jihar Nasarawa ta shaidawa BBC cewa;

''Muna bukatar taimako daga gwamnati kamar na motocin noma da kudin lamuni, da maganin ciyawa da maganin kwari.'' inji ta.

Ta ce idan suka samu irin wannan tallafi, to za su iya noma ninki-ba-ninkin abin da suke nomawa, kuma su samu abin tallafa wa yara da sauran 'yan uwa.

Masana dai na cewa fitar da doyar za ta taimaka wajen ceto kasar daga matsalar tattalin arziki da kuma kara wa kasar daraja a idanun takwarorinta.

Sai dai kuma suna cewa sai an kara ta shi tsaye wajen bunkasa noma da inganta tsarin fitar da doyar ta hanya mai dorewa kafin kwalliya ta biya kudin sabulu.

Labarai masu alaka